ई-मेल

थांबा , ई-मेल नावावरून मी तुम्हाला बोगस ई-मेल कशा येतात, या फॉरवर्डेड ई-मेल्सनी कसा वैताग आणलाय किंवा दिलेल्या सेरीजच्या पुढचा नंबर ओळखून अ‍ॅटॅच केलेल्या फाईलमध्ये तुमचे नांव टाका अशा प्रकारच्या कथा सांगून बोअर करणार नाहीय्‌. माझा एक वेगळाच प्रश्न आहे, “I have sent you an e-mail” या वाक्याचं मराठीत भाषांतर तुम्ही काय करता? मी तुला एक मेल पाठवलीय्‌ , मी तुला एक मेल पाठवलाय्‌ की मी तुला एक मेल पाठवलंय्‌ ? आता कसं आहे की कुणी आजकाल ई-मेल असं म्हणत नाही तर फक्त मेल असं म्हणतात कारण मेल म्हणजेच ई-मेल हे आपण गृहीत धरलंय्‌. अगदीच बाय पोस्ट काही पाठवायचं असेल तर आपण कुरिअर करतो नाही कां? असो.
तर माझा प्रश्न असा आहे की ती मेल, तो मेल की ते मेल? झालं कन्फ्यूजन ? पूर्वी माझं याबाबतीत नेहमी कन्फ्यूजन व्हायचं. आम्ही इंजिनियरिंगला असताना मुळात इंटरनेट ही नवीन गोष्ट होती आणि त्यात ई-मेल म्हणजे तर खूपच नवीन. त्यामुळे त्याकाळात ( अगदी सोपं सांगायचं तर १२/१५ वर्षापूर्वी ) ई-मेल अकाउंट असणे ही अभिमानाची बाब होती. (आम्ही तेव्हा ई-मेल अकाउंट म्हणायचो , मेल आय्‌डी नाही) “अय्या, तुझं ई-मेल अकाउंट नाहीय्‌? अगं मग काढ नां, मी तुला ई-मेल पाठवते.” असं कॉलेजात रोज भेटणार्‍या मैत्रिणीला सांगायचो. अर्थात तेव्हा ई-मेल पाठवणं ही फार सोपी गोष्ट नव्हती. कारण तेव्हा घरोघरी इंटरनेट नव्हतं. कॉलेजात फक्त काही वेळापुरतेच इंटरनेट वापरायला परवानगी असायची. मग नेट सर्फिंग करायचे किंवा ई-मेल पाठवायचा ( तेव्हा मी ते पत्र सारखं तो मेल असं म्हणायची, मेल हा ती किंवा ते कसं असेल, तो ‘तो’ च असणार असा मे बी यामागे विचार असेल) तर सायबर कॅफेत जाऊन ताशी ४० रू. द्यावे लागायचे. आजकाल कसे गल्लोगल्ली सायबर कॅफे दिसतात तसे तेव्हा नसायचे. हळूहळू ई-मेल असं म्हणणं मागासलेपणाचं वाटायला लागला त्यापेक्षा नुसतं मेल असं म्हणायला आवडायला लागलं. जर कुणी चुकून ई-मेल असं म्हंट्लं तर कळायचं की ये अभी बच्चा है. तर आम्ही कोल्हापुरात तो मेल असं म्हणायचो. त्यावेळी पुण्यात राहणारी माझी मैत्रिण मला म्हणाली, “वैशाली , मी तुला एक मेल पाठवली होती, मिळाली कां?” बाकी कशाकडे माझं लक्ष न जाता, मैत्रिण ती मेल म्हणाली याकडे जास्त लक्ष गेलं आणि ती ‘पुण्यातली’ मैत्रिण होती. नंतर माझा चाळाच होऊन बसला की बोलताना बाकी सगळे काय म्हणतायत्‌ ती मेल, तो मेल की ते मेल? त्यावेळेस जास्तीत जास्त रेटींग ती मेल ला मिळालं होतं.
त्यावेळेस बहुतेकांची ई-मेल अकाउंटस्‌ ही हॉट्मेल नाहीतर याहूवर असायची. कोणत्या वेबसाईटवर किती जास्त स्पेस मिळते हे पाहून तिथे इ-मेल अकाउंट उघडले जायचे. इंटरनेट सिक्युरिटी किंवा इतर फॅसिलीटीज्‌ जसं की चॅटींग, व्हिडिओ कॉलिंग वगैरे गोष्टी तर कोसों दूर होत्या. माझें सर्वात पहिलं अकाउंट हे युएस्‌ए.नेट वर होते कारण जेव्हा त्यावर ७ जीबी स्पेस मिळत होती, तेव्हा याहू, हॉटमेल वगैरे ५० ते ७० एम्‌बी स्पेस देत होते. आता ते अकाउंट बंद केलंय्‌. आजकाल ई-मेल अकाउंट ओपन करताना स्पेस हा क्रायटेरियाच लागू होत नाही कारण बहुतेक वेबसाईटस्‌वर अमर्यादीत जागा उपलब्ध करून दिलेली असते. सध्या मला तर वाटतंय्‌ की जीमेल आय्‌डी नाही अशी व्यक्ती (अर्थात नेट वापरणार्‍यांपैकी) शोधावी लागेल.
संवाद साधण्याचे साधन म्हणून राजेमहाराजेंच्या काळात कबुतरांना प्रशिक्षण देऊन संदेशाची देवाणघेवाण व्हायची. ब्रिटीशांच्या काळात संदेशाची देवाणघेवाण जलद होण्यासाठी पोस्ट ऑफिस ही संकल्पना आली. मला आठवतंय्‌ माझे आजोबा तर सकाळचा काही वेळ हा पत्र लिहण्यासाठी राखून ठेवायचे. या पोस्ट ऑफिसची जागा कुरियरने कधी घेतली हे कळालेच नाही. १०/१५ वर्षापूर्वी जर काही वस्तू सुरक्षितरित्या आणि जलद पाठवायची असेल तरच कुरियर केले जायचे. नंतर हळूहळू पत्रं, लग्नाची निमंत्रणं ही सुध्दा कुरियर केली जाऊ लागली. इंटरनेट्चा जसा प्रसार झाला आणि लोकांना याची उपयुक्तता पटली तेव्हा तर संदेशाची देवाणघेवाण अतिजलद होण्यासाठी ई-मेल , चॅटींग या गोष्टी वापरल्या जाऊ लागल्या. आजकालच्या लहान मुलांना पोस्ट ऑफिस काय असतं हे माहितच नाहिय्‌. शाळेत EVEच्या फिल्ड व्हिजीट मध्ये त्यांना पोस्ट ऑफिस दाखवले जाते. आता तर सोशल नेटवर्किंग साईट्स्‌ मुळे लोकांना ई-मेल वापरही कमी झालाय्‌. मध्यंतरी मी एका पेपरला वाचलं होतं की जसं पोस्ट हे कालबाह्य झालं आहे तसं येत्या काही वर्षात ई-मेल करणं हे ही कालबाह्य होईल. ऑफिशियल काही कामासाठी मेल वापरले जातील पण व्यक्तिगत संपर्काचे माध्यम म्हणून ई-मेलचा वापर खूपच कमी होईल. याची प्रचिती आत्ताच येऊ लागली आहे. ८/१० वर्षापूर्वी नवरा कामानिमित्त जेव्हा परदेशात जायचा तेव्हा संपर्कात राहण्याचे सर्वात स्वस्त माध्यम ई-मेल हेच होते. नंतर स्काईप आलं आणि सगळं चित्रच बदलून गेलं. नेटवर्किंग साईट्स्‌, ब्लॉग्ज, व्हिडीओ चॅटिंग यासारख्या सुविधा असताना ई-मेल चा वापर केवळ आलेल्या ई-मेल फॉरवर्ड करण्यासाठीच होतो. या सगळ्या बदलाचे आपण साक्षीदार आहोत हे काय कमी आहे?

Advertisements