स्टीफन कोवेचे ९०-१० तत्त्व

स्टीफन कोवे , एक अमेरिकन विचारवंत.. 7 habits of highly effective people या आणि यासारख्या बर्‍याच पुस्तकांचे लेखक आहेत . अलिकडेच एका ई-मेलमधून स्टीफन कोवेचे हे तत्त्व वाचनात आलं. एक चांगला विचार माझ्या वाचकांपर्यंत पोचवण्यासाठी ही पोस्ट….

ज्या गोष्टीत आपण प्रतिक्रिया / प्रतिसाद देतो त्यामध्ये ९०-१० तत्त्वाचा अंगीकार केला तर आपलं आयुष्य बदलण्याची क्षमता या ९०-१० तत्त्वात आहे असा स्टीफन कोवेचा दावा आहे. काय आहे हे ९०-१० तत्त्व ?आपल्या बाबतीत जे काही घडतं आणि ज्यावर आपला ताबा नसतो अशा गोष्टी फक्त १० टक्के असतात. उदा. आपल्या कारचे ब्रेक फेल होणं, एखाद्या महत्वाच्या मिटींगला जात असताना बस / ट्रेन / फ्लाईट यासारख्या गोष्टी ठरलेल्या वेळेपेक्षा उशिरा येणं , एखाद्या पार्टीला जायचं ठरलेलं असताना जवळच्या व्यक्तीला दुखापत होणं वगैरे. तर अशा गोष्टी ज्या घडण्यापासून आपण थांबवू शकत नाही आणि त्या गोष्टींचा आपल्यावर होणारा परिणाम आपण टाळू शकत नाही , अशा गोष्टी फक्त १० टक्के असतात. मग राहिलेल्या ९० टक्के गोष्टी ? या तुम्ही ठरवत असता….. कशा ? तर त्या १० टक्क्यावर तुम्ही जी प्रतिक्रिया / प्रतिसाद देता त्यावर उरलेल्या ९० टक्के होत असतात…. पटतंय्‌? ठीक आहे , आपण यासाठी एक उदाहरण पाहू.

घरात सकाळची गडबड चालू आहे, तुम्हाला ऑफिसला जायचे आहे, मुलीची शाळेची तयारी चालू आहे, बायकोलाही स्वयंपाक, आवराआवर करून ऑफिसला जायचे आहे . सर्व काही आवरून , ऑफिसला जाण्यासाठी तयार होऊन तुम्ही नाष्टा करत आहात आणि मुलीच्या हाताचा धक्का चुकून चहाच्या कपाला लागतो आणि तो चहा तुमच्या शर्टवर, पॅंटवर सांडतो. ही १० टक्क्यांमधली गोष्ट झाली जी तुमच्या ताब्यात नाही पण यावर तुम्ही कसा प्रतिसाद देता यावर पुढच्या ९० टक्के गोष्टी होत असतात…. नाही पटत….? बघा हं

प्रतिसाद १ – तुमच्या शर्ट-पॅंट्वर चहा सांडल्यावर तुमची चिडचिड होते आणि तुम्ही मुलीवर रागावून ओरडता. आधीच बावरलेली तुमची मुलगी रडायला सुरवात करते. आता तुम्हाला तिची समजूत घालणं भाग आहे आणि बालस्वभावानुसार तुम्ही समजूत घालायला लागल्यावर मुलगी जास्त जोरात रडायला लागणार… 🙂 तिची शाळेची तयारी पूर्ण होईपर्यंत स्कूलबस निघून जाणार. तुम्हाला तिला शाळेत सोडून मग ऑफिसला जावं लागतं , नेहमीपेक्षा उशिरा ऑफिसला पोचल्याने तुमची चिडचिड अजून वाढणार, मग दिवस असाच वैतागात, इतरांवर रागावण्यात जाणार ….

म्हणजे बघा हं, जो दिवस नेहमीसारखाच चालू झाला होता, तो केवळ एका घटनेमुळं वैतागवाण्या दिवसात बदलणार… ती एक घटना कोणती? तुमच्या शर्ट्वर चहा सांडला ही ….? नाही…. तर त्या चहा सांडण्यावर तुम्ही जो प्रतिसाद दिला ती….. जर तुम्ही तुमचा प्रतिसाद बदलला असता तर?

प्रतिसाद २ – तुमच्या शर्ट-पॅंट्वर चहा सांडल्यावर तुमची चिडचिड होते , पण ती व्यक्त न करता तुम्ही मुलीला म्हणता की ” बेटा, माझे कपडे खराब झाले नां.. पुढच्या वेळी काळजी घे हं. ok, no problem ” आणि पटकन्‌ कपडे बदलायला तुम्ही जाता… मुलगी वेळेत आवरून स्कूलबसमधून शाळेत जाते ( कारण मधला रडण्याचा कार्यक्रम होणार नाही … 🙂 ), तुम्ही हसत तिला टाटा करता, आणि ऑफिसला जाता, नेहमीप्रमाणे वेळेत तुमची कामे चालू होतात आणि आनंदात दिवस संपतो….काय पटतंय्‌ कां….?

ज्या आपल्या आवाक्याबाहेरच्या असतात त्या तुम्ही टाळू , बदलू किंवा थांबवू शकत नाही अशा फक्त १० टक्के गोष्टी असतात आणि त्यावर तुम्ही जी प्रतिक्रिया , प्रतिसाद देता त्यावर पुढे होणार्‍या ९० टक्के गोष्टी अवलंबून असतात. हो नां? थोडक्यात कोणत्याही गोष्टीचं Happy Ending कसं करायचं हे आपल्याच हातात असतं…. 🙂

(मूळ इंग्लिशमध्ये असणारी ही इ-मेल मी मराठीत भाषांतरीत केली आहे.)

होतं असं कधी कधी….

 

असं कधी कधी होतं नां की एखादा दिवस हा खूप दगदगीचा, वैतागाचा जातो. माझा परवाचा शनिवार असाच होता. सकाळी चक्क सगळी कामं लवकर आवरून झाली. मग छान मूडमध्ये विचार आला की बरेच दिवसांपासून जी काही छोटी मोठी खरेदी करायची राहिली आहे, ती आज ऑफिसमधून लवकर निघून करून टाकू. हाच हाच तो क्षण ज्याने सुरवातीचा आनंदी मूड हा वैतागात बदलला ( आता असं वाटतंय्‌ तेव्हा मात्र वाटलं होतं की वा! काय मस्त प्लॅनिंग केलं आहे. ) झालं मग मेन रोडला जाऊन खरेदी करायची तर माझी स्कूटी घेऊन जाणं जरूरी होतं. आजकाल मी बसनंच ऑफिसला जाते, अगदीच काही कारण असेल तरच स्कूटी नेते. कारणइथे वाचा . त्यामुळे गाडीत पेट्रोल संपत आलंय्‌ हे लक्षात नव्हतं.

ठरवल्याप्रमाणे ऑफिसमधून लवकर बाहेर पडले, मेन रोडला गेले. आमच्या भागात ज्या झाडूची किंमत ७० रू. सांगितली होती, त्यापेक्षा जास्त चांगला झाडू ५० रू. ला मिळाला. लगेच स्वतःची पाठ थोपाटून घेतली. खरेदी करायचा उत्साह अजून वाढला. नवीन टेबलक्लॉथ घ्यायचाय्‌ असं बरेच दिवसांपासून घोकत होते. मेनरोडला सर्व प्रकारचे कव्हर्स मिळणारे एक नवीनच झालेले दुकान दिसले. मग माझा मोर्चा तिकडे वळवला…. वेगवेगळ्या प्रकारची कव्हर्स, टेबलक्लॉथ वगैरे पहात होते, तेवढ्यात काय झाले माहीत नाही पण डोळ्यांसमोर हळूहळू अंधारी यायला लागली, सगळं दुकान माझ्याभोवती गरगर फिरायला लागलं, मला चक्कर येतेय हे लक्षात आल्यावर मी तिथल्या सेल्समनला म्हंटलं, “भैया कुछ बैठने के लिए है क्या ? मुझे चक्कर आ रहा है”. आता नवल वाटतंय्‌ की मला हे म्हणायला कसं सुचलं? सिनेमात दाखवतात तसं मी धाडकन्‌ पडले कशी नाही? तसा मला चक्कर येण्याचा फार अनुभव नाही. आणि काल चक्कर यायला काही कारण पण नव्हतं. नाष्टा, जेवण सर्व वेळेवर करून मग मी बाहेर पडले होते. कदाचित उन्हामुळे असेल… असो. आत्ता जे इथे लिहलंय्‌ ते सगळे विचार मी थोडीशी सावरल्यावर मनात आले. थोडं पाणी पिल्यावर बरं वाटायला लागलं. मग तिथून टेबलक्लॉथ घेतला , अजून थोडी खरेदी केली आणि तिथून निघाले. त्या दुकानदाराने विचारले, ” आप ठीक तो है नां , इस्कूटी पे जाओगे कैसे?” श्रृती यायच्या आत मला घरी पोचायचं होतं त्यामुळे तशीच निघाले. तसा अजून १५ मि. अवकाश होता. तसं बरंच जड सामान , एका साईडला झाडू अशी माझी वरात निघाली स्कूटीवरून…

ओव्हरब्रिजवरून खाली उतरले आणि स्कूटी आचके द्यायला लागली. गाडी रिझर्व्हला आलीय वाटतं असा विचार करून गाडी साईडला घेतली आणि पेट्रोलकॉक पाहीला तर तो ऑलरेडी रिझर्व्ह वर होता. माझ्या गाडीतले पेट्रोल संपले होते. चक्कर आल्याने आधीच थोड्ं अस्वस्थ वाटत होतं त्यात गाडीतलं पेट्रोल संपलेलं, जवळपास पेट्रोलपंप नाही, घड्याळाचे काटे पुढे सरकायला लागलेले, श्रृती आता पाच मिनिटांत घरी येईल, काय करायचं. मग लगेच डिसिजन घेतला की गाडी इथेच लावून रिक्षाने घरी जायचे. त्यातल्यात्यात थोडं डोकं चालवून, जवळच असणार्‍या मोठं हॉस्पिटलच्या जवळ स्कूटी लावली. हातात झाडू, जड पिशव्या, मनात वैताग,चरफड आणि मी पहातेय्‌ रिक्षाची वाट… मेली एक रिक्षा रिकामी दिसेना आणि जवळच्या रिक्षास्टॉपवरच्या रिक्षावाले कमी अंतर आहे म्हणून घरापर्यंत यायला तयार नाहीत. टेंशन वाढत चालले होते. तेवढ्यात समोरून एक रिक्षा येताना दिसली. पण ती शेअर-रिक्षा होती, ती काही घरापर्यंत आली नसती, जवळच्या स्टॉपपासून मला घरी चालत जायला लागणार होतं पण अजून वाट पहाणं परवडणार नव्हतं. हातात झाडू, जड पिशव्या, मनात वैताग,चरफड, रणरणणारे ऊन ,जवळचे पाणीही संपलेलं, त्यात अजून वैताग की घरी जाण्यासाठी तीन मजले चढून जायचेय्‌ (आमच्या अपार्ट्मेंटला लिफ्ट नाहीय्‌) … चालत चालत चालत मी घरी पोचले, दुसर्‍या मजल्यापर्यंत पोचतेय्‌ तेवढ्यात श्रुतीचा आवाज ऐकू आला. हुश्श…. केलेली खरेदी बघायचाही उत्साह उरला नव्हता. अजून परत जाऊन स्कूटी घेऊन यायची होती. तासाभरात निघू असा विचार करून थोडी झोप काढली.

उठल्यावर बघते तर पावसाला सुरवात झाली होती…. अरे मगाशी थोड्यावेळापूर्वी ऊन मी म्हणत होतं आणि आत्ता मुसळधार पाऊस!!! श्या काय चाललंय्‌ हे ? जसजसा वेळ जाऊ लागला तसतसे मनात काहीबाही विचार येऊ लागले.मी हॉस्पिटलजवळ गाडी लावून आता चार-पाच तास होऊन गेलेत…. सध्याचे दिवस किती वाईट आहेत…. कुणी गाडीला काही केलं तर? बेवारस गाडीतच बॉम्ब वगैरे असतात नां ! ती माझी गाडी आहे हे मला माहीत आहे पण त्या एरियाला ती गाडी अनोळखी आहे, बराच वेळापासून ती गाडी तिथेच आहे, बेवारस गाडी म्हणून कुणा तत्पर नागरिकाने पोलिंसांना कळवले तर? मनात शंकाकुशंकांनी थैमान घातले. मी चक्क टी व्ही लावून लोकल न्यूज चॅनलवर पाहिले अशी काही बातमी दिसतेय्‌ कां ते!!! पावसाचा जोर जरासा कमी होताच रिकामी बाटली घेऊन श्रृती आणि मी पहिल्यांदा पेट्रोलपंपापर्यंत गेलो, पेट्रोल घेतले, मग उलट दिशेने जाणारी रिक्षा शोधायला लागले. नशिबाने रिक्षा लवकर मिळाली. परत त्या हॉस्पिटलजवळ पोचेपर्यंत धीर निघत नव्हता…. गाडी मी जशी लावली होती, तशीच ती आहे हे बघून जिवात जीव आला. पेट्रोल टाकून गाडी चालू झाल्यावर एक सुटकेचा निश्वास सोडला…. आता घरी जाऊन संध्याकाळचा स्वयंपाक वगैरे करणे शक्यच नव्हते. नवर्‍याला फोन करून एका नेहमीच्या ठिकाणी यायला सांगितले. नवर्‍याला भेटल्यावर सकाळपासून काय काय झालं ते बोलून टाकलं…. खरंतर चक्कर आलीय हे सांगायला नको होतं कारण तो उगाच काळजी करत बसतो. आता डॉक्टरकडे जाऊन सगळं चेकअप करू म्हणून मागे लागलाय्‌. असो. सगळं ऎकून झाल्यावर तो म्हणाला “मग कुठे जाऊया जेवायला?” बस्स !! आवडत्या हॉटेलात मनासारखं जेवण झाल्यावर (मनासारखी खरेदी झाली होतीच ती आत्ता जाणवली) दिवसभराचा वैताग , शीण , मानसिक / शारिरिक थकवा कुठल्या कुठे पळून गेला…..

 

हजारो धन्यवाद

 

माझा ब्लॉग सुरू करून सव्वा वर्ष झालं…. वेळेअभावी ( उर्फ प्रतिभेअभावी )फार काही लेख लिहून झाले नाहीयेतआज मी माझा ब्लॉग पाहिला आणि लक्षात आलं की अरे, आपल्या ब्लॉगला दहा हजाराहून जास्त लोकांनी भेट दिली आहे. तर माझ्या सर्व वाचकांना धन्यवाद देण्यासाठी ही आजची पोस्ट ….तन्वी, महेंद्रकाका, देवेन, सौरभ, हेरंब, हेमंत, सुहास अशा ब्लॉगर्सनी सातत्याने कौतुकाची शाबासकी दिली. याशिवाय कितीतरी अनोळखी वाचकांनी पोस्ट आवडल्याचे आवर्जून सांगितले आणि प्रतिकिया देऊन, पोस्टला सबस्क्रिप्शन देऊन माझा लिहण्याचा उत्साह वाढवला.. 🙂 🙂

सर्वात महत्वाचे आभार  मराठी ब्लॉग विश्वचे ज्यांनी माझ्यापर्य़ंत १६५९ वाचक (आतापर्यंत) पोचवले आहेत 🙂 आणि अर्थात गुगलदादाचे 🙂 ज्याचा वापर करून वेगवेगळ्या शब्दांनी शोध घेत वाचक जीवनतरंगवर आले. कोणकोणत्या शब्दांनी शोध घेत लोकं या साईटवर पोचले हे पाहिलं तर आश्चर्य वाटतं. कॉम्प्युटर, व्यसन, रंगकाम, सासू, प्रोत्साहन, अल्बम,नेटवर्किंग, हलवा, लग्न विश्वास, मोटीव्हेशन यासारखे शोध घेत येणार्‍यांना त्यांच्या शोधपूर्तीचे समाधान मिळाले असेल. मात्र ताईला शू आलीया व अशासारख्या शब्दांची लिंक या साईट्पर्यंत कशी काय पोचते हे मलाच शोधावे लागेल. ( आणि हे वाक्य कशाला कोण सर्च करेल?)असो. तर जीवनतरंगला भेट देणार्‍या, प्रतिक्रिया देणार्‍या सर्वांचे मनापासून आभारअसाच लोभ ठेवून माझा लिहण्याचा उत्साह वाढ्वाल अशी विनंतीवजा अपेक्षा….. 🙂

तशी मी फार बडबडी नाहीय्‌ आणि बोलून मोकळं होणं हे मला फार जमत नाही. मला असं वाटतं की माझे हे गुण (/अवगुण) माझ्या लिखाणातही येतात. त्यामुळे माझ्या सुरवातीच्या काही पोस्ट वाचताना मला असं वाटलं की विषय चांगला आहे पण मी जे काही लिहलंय्‌ ते अजून फुलवता, खुलवता आलं असतंब्लॉग लिहण्याचा माझा व्यक्तीगत फायदा असा झाला की विचारात आणि पर्यायाने लिहण्यात अधिक सुसुत्रता येत गेली. आपण जसा विचार करतो तसं आपण लिहतो असं मला वाटतं. माझ्या लिहण्यातून मला समोरच्या व्यक्तीपर्यंत काही मत, विचार, अनुभव, वास्तव, निरीक्षणें पोचवायची असतील तर ते लिखाण समजायला सोपे हवे आणि ते सोपे करण्यासाठी जास्त सलग, सुसुत्र आणि स्पष्ट हवे. म्हणजेच माझे विचार सलग, सुसुत्र आणि स्पष्ट हवेत. आणि जसंजसं जास्त लिहू तसतसं विचार करण्याची पद्धतही परिपक्व होत जाते असं माझ्या लक्षात आलंय्‌. अर्थात विचार करण्याची योग्य पद्धत आणि योग्य विचार यांत बरेच अंतर आहे. मात्र योग्य विचारांपर्यंत पोचण्याची ही पहिली पायरी आहे असे म्हणता येईल. लिहण्यातला आनंद घ्यायला मी शिकतेय्‌. So Happy Writing to myself…