महाबलीपुरम्‌

ईकडे चेन्नईला बदली झाल्यापासून आमचे दर वीकेंडला कुठे ना कुठे भटकणे चालू आहे. पॉंडेचेरी (खरा उच्चार पुडुचेरी) , क्वीन्सलॅंड थीम पार्क , वेल्लोरचे गोल्डन टेंपल अशी काही चेन्नईच्या आसपासची ठिकाणे पाहून झाली आणि एका रविवारी महाबलीपुरम्‌ पाहून आलो. आपण जरी महाबलीपुरम्‌ असे म्हणत असलो तरी याचा स्थानिक उच्चार ममलापुरम्‌ असा आहे.
महाबलीपुरम्‌ म्हणजे शिल्पकृतींचे गाव आहे. बघावे तिकडे देवदेवतांच्या मोठमोठाल्या शिल्पकृती दिसतात. तिथे कृष्णकुंज म्हणून एक स्थान पल्लवाने तयार केले आहे. कृष्ण जन्मापासून कृष्णाच्या आयुष्यातले महत्त्वाचे प्रसंग जसे की कालिया मर्दन , गोवर्धन पर्वत हातावर उचलून घेणे, पांडवांच्या गुंफा हे सर्व प्रसंग तेथे अखंड अशा दगडामधून कोरून काढले आहेत. त्या अखंड अशा दगडावर एकूण १५३ शिल्पे कोरलेली आहेत. आणि प्रत्येक शिल्प हे कलाकुIMG_0891सरीचा उत्तम नमुना आहे.

कृष्ण याठिकाणी कधीच आला नव्हता पण चित्ररूपाने इकडच्या लोकांना महाभारत समजावण्यासाठी पल्लवाने हे सारे कोरीव काम सुमारे १४०० वर्षांपूर्वी केले आहे. पण पल्लव कोण होते आणि त्यांनी कृष्णकुंज करण्यासाठी याच ठिकाणाची निवड कां केली हे मात्र समजू शकले नाही. ( आमचा गाईड पल्लवाज्‌ म्हणून उल्लेख करत होता, म्हणजे मला तरी असं वाटतंय्‌ की पल्ल्वांच्या अनेक पिढ्यांनी येथे काम केले असावे.) तिथून थोडं पुढे गेल्यावर एक प्रचंड मोठी शिळा आहे , नैसर्गिकरित्या स्वतःला तोलून धरणारी ती शिळा अशा एका टोकावर उभी आहे की जरासा धक्का लागला तर ती कधीही खाली कलंडू शकेल असे वाटते. पण आमच्या गाईडच्या सांगण्यानुसार सात हत्तींनी धक्का मारूनसुध्दा ती शिळा जागची हलली नाही. Balancing चा हा एक नैसर्गिक चमत्कार आहे. या शिळेला म्हणतात ’Krishnas Butter Ball’ !!!!IMG_0900 

तिथेच थोडं पुढे गेलं की दोन शिळा एकमेकांना टेकून तयार झालेली नैसर्गिक गुंफा दिसते. ही होती फॅक्टरी जिथे पल्लवाने कोरीव काम करण्यासाठी हत्यारे तयार केली. मोठमोठाल्या शिळा फोडण्यासाठी डायनॅमो वगैरे न वापरता एक वेगळेच तत्त्व येथे वापरले होते. cropIMG_0909जो दगड फोडायचा आहे, त्यावर छोटे छोटे छेद करून घ्यायचे, त्यामध्ये एका विशिष्ट प्रकारच्या लाकडाचे तुकडे टाकून त्यामध्ये गरम पाणी ओतायचे, त्या गरम पाण्याने लाकूड प्रसरण पावते आणि १५-२० दिवसांत तो दगड फुटतो. हे ऎकतानाच अंगावर काटा आला. आपले पूर्वज काय अफाट बुध्दीमत्तेचे होते नं!! हातात फारशी काही साधने नसताना १४०० वर्षापूर्वी केवळ आम जनतेला माहिती व्हावे म्हणून एवढे कष्ट करून पल्लवांनी या शिल्पकृती तयार केल्या आहेत. मनातून खूप भरून आलं होतं. याच ठिकाणी गंगा नदी आणि शिवशंकराचाही देखावा तयार केला आहे. इंदिरा गांधी महाबलीपुरम्‌ला बर्‍याचदा यायच्या म्हणे!! येथे बकरी आणि हरीण बसलेले एक शिल्प आहे, जे आपल्या पूर्वीच्या १० रु.च्या नोटेवर छापले 

IMG_0897होते, याठिकाणाची स्मृती म्हणून !!. 

याच भागात वेगवेगळया छोट्या गुंफा आहेत, त्यामध्ये विष्णूचे जे दहा अवतार आहेत, त्यापैकी वराह अवतार आणि वामनावतार यामधील काही शिल्पे कोरलेली आहेत. कृष्णकुंज बघून बाहेर पडताना आपण एका भारलेल्या अवस्थेतच असतो. 

स्टीफन कोवेचे ९०-१० तत्त्व

स्टीफन कोवे , एक अमेरिकन विचारवंत.. 7 habits of highly effective people या आणि यासारख्या बर्‍याच पुस्तकांचे लेखक आहेत . अलिकडेच एका ई-मेलमधून स्टीफन कोवेचे हे तत्त्व वाचनात आलं. एक चांगला विचार माझ्या वाचकांपर्यंत पोचवण्यासाठी ही पोस्ट….

ज्या गोष्टीत आपण प्रतिक्रिया / प्रतिसाद देतो त्यामध्ये ९०-१० तत्त्वाचा अंगीकार केला तर आपलं आयुष्य बदलण्याची क्षमता या ९०-१० तत्त्वात आहे असा स्टीफन कोवेचा दावा आहे. काय आहे हे ९०-१० तत्त्व ?आपल्या बाबतीत जे काही घडतं आणि ज्यावर आपला ताबा नसतो अशा गोष्टी फक्त १० टक्के असतात. उदा. आपल्या कारचे ब्रेक फेल होणं, एखाद्या महत्वाच्या मिटींगला जात असताना बस / ट्रेन / फ्लाईट यासारख्या गोष्टी ठरलेल्या वेळेपेक्षा उशिरा येणं , एखाद्या पार्टीला जायचं ठरलेलं असताना जवळच्या व्यक्तीला दुखापत होणं वगैरे. तर अशा गोष्टी ज्या घडण्यापासून आपण थांबवू शकत नाही आणि त्या गोष्टींचा आपल्यावर होणारा परिणाम आपण टाळू शकत नाही , अशा गोष्टी फक्त १० टक्के असतात. मग राहिलेल्या ९० टक्के गोष्टी ? या तुम्ही ठरवत असता….. कशा ? तर त्या १० टक्क्यावर तुम्ही जी प्रतिक्रिया / प्रतिसाद देता त्यावर उरलेल्या ९० टक्के होत असतात…. पटतंय्‌? ठीक आहे , आपण यासाठी एक उदाहरण पाहू.

घरात सकाळची गडबड चालू आहे, तुम्हाला ऑफिसला जायचे आहे, मुलीची शाळेची तयारी चालू आहे, बायकोलाही स्वयंपाक, आवराआवर करून ऑफिसला जायचे आहे . सर्व काही आवरून , ऑफिसला जाण्यासाठी तयार होऊन तुम्ही नाष्टा करत आहात आणि मुलीच्या हाताचा धक्का चुकून चहाच्या कपाला लागतो आणि तो चहा तुमच्या शर्टवर, पॅंटवर सांडतो. ही १० टक्क्यांमधली गोष्ट झाली जी तुमच्या ताब्यात नाही पण यावर तुम्ही कसा प्रतिसाद देता यावर पुढच्या ९० टक्के गोष्टी होत असतात…. नाही पटत….? बघा हं

प्रतिसाद १ – तुमच्या शर्ट-पॅंट्वर चहा सांडल्यावर तुमची चिडचिड होते आणि तुम्ही मुलीवर रागावून ओरडता. आधीच बावरलेली तुमची मुलगी रडायला सुरवात करते. आता तुम्हाला तिची समजूत घालणं भाग आहे आणि बालस्वभावानुसार तुम्ही समजूत घालायला लागल्यावर मुलगी जास्त जोरात रडायला लागणार… 🙂 तिची शाळेची तयारी पूर्ण होईपर्यंत स्कूलबस निघून जाणार. तुम्हाला तिला शाळेत सोडून मग ऑफिसला जावं लागतं , नेहमीपेक्षा उशिरा ऑफिसला पोचल्याने तुमची चिडचिड अजून वाढणार, मग दिवस असाच वैतागात, इतरांवर रागावण्यात जाणार ….

म्हणजे बघा हं, जो दिवस नेहमीसारखाच चालू झाला होता, तो केवळ एका घटनेमुळं वैतागवाण्या दिवसात बदलणार… ती एक घटना कोणती? तुमच्या शर्ट्वर चहा सांडला ही ….? नाही…. तर त्या चहा सांडण्यावर तुम्ही जो प्रतिसाद दिला ती….. जर तुम्ही तुमचा प्रतिसाद बदलला असता तर?

प्रतिसाद २ – तुमच्या शर्ट-पॅंट्वर चहा सांडल्यावर तुमची चिडचिड होते , पण ती व्यक्त न करता तुम्ही मुलीला म्हणता की ” बेटा, माझे कपडे खराब झाले नां.. पुढच्या वेळी काळजी घे हं. ok, no problem ” आणि पटकन्‌ कपडे बदलायला तुम्ही जाता… मुलगी वेळेत आवरून स्कूलबसमधून शाळेत जाते ( कारण मधला रडण्याचा कार्यक्रम होणार नाही … 🙂 ), तुम्ही हसत तिला टाटा करता, आणि ऑफिसला जाता, नेहमीप्रमाणे वेळेत तुमची कामे चालू होतात आणि आनंदात दिवस संपतो….काय पटतंय्‌ कां….?

ज्या आपल्या आवाक्याबाहेरच्या असतात त्या तुम्ही टाळू , बदलू किंवा थांबवू शकत नाही अशा फक्त १० टक्के गोष्टी असतात आणि त्यावर तुम्ही जी प्रतिक्रिया , प्रतिसाद देता त्यावर पुढे होणार्‍या ९० टक्के गोष्टी अवलंबून असतात. हो नां? थोडक्यात कोणत्याही गोष्टीचं Happy Ending कसं करायचं हे आपल्याच हातात असतं…. 🙂

(मूळ इंग्लिशमध्ये असणारी ही इ-मेल मी मराठीत भाषांतरीत केली आहे.)

बस (च)…..

“अगं हे काय प्रज्ञा, आज चालत? गाडी (पक्षी : स्कूटी) सर्व्हींसिंगला दिलीय कां?” किमान १५ जणांनी तरी हा प्रश्न गेल्या महिन्याभरात मला विचारला असेल…

त्याचं काय झालं की मागच्या महिन्यापासून ऑफिसला जाताना मी स्कूटी न नेता बसने जायला लागले. जेव्हा सुरवात केली तेव्हा सकाळी सकाळी माझ्या स्कूटीचे मागचे चाक पंक्चर झाले होते. ऑफिसला उशिर होत होता म्हणून मी मेनरोडपासून शेअर-रिक्षा पकडू असे ठरवले. आणि चक्क मेनरोडला पोचल्यापोचल्या २ मिनिटात सिटी बस आली…. अजून एक सांगायचे म्हणजे नाशिकला साधारण वर्षभरापूर्वी नविन सिटी बस आणल्यात. छान चकाचक, उभे राहण्यासाठी किंवा बसण्यासाठी ऎसपैस जागा आणि महत्वाचे म्हणजे बसमध्ये संयत आवाजात वाजणारा FM रेडीओ….अशा छान छान बस काही ठराविक रूटवर चालू केल्या आहेत…ऑफिसमधल्या बहुतेकजणींनी अशा बसने प्रवास करून काय मस्त बस आहे, बसमध्ये किती छान वाटतं, मस्त गाणी ऎकत आपला स्टॉप कधी येतो ते कळतच नाही… असं सांगून सांगून मला जळवलं होतं… आणि तशातलीच एक छान बस माझ्यासमोर आल्यावर मी संधी दवडली नाही आणि बसने ऑफिसला जायचे ठरवले…मग तिकिट काढताना कळले की बसचा प्रवास किती economical आहे ते…..उतरताना कळाले की अरे, आपल्या ऑफिसच्या दारात तर बसचा स्टॉप आहे … त्यादिवसापासून ठरवूनच टाकले की आता रोज बसनेच ऑफिसला जायचे….

इतकी वर्षे बाहेर कुठेही जायचं असलं तरी स्कूटीशिवाय माझं प्रस्थान व्हायचं नाही… साधं कोपर्‍यापर्यंत जायचं असलं तरी स्कूटी… ही सवय मला मोडायचीच होती. मग मी घेतलेला, किमान ऑफिसला तरी बसनं जायचं हा निर्णय योग्य कसा आहे ते मलाच पटवणारी काही कारणं मी शोधलीयत्….

१. पेट्रोलचे भाव किती वाढलेत… आता एकट्याला जाण्यासाठी स्कूटी परवडत नाही.

२. बसचा स्टॉप ऑफिसच्या अगदी दारातच आहे.

३. घरून जाताना बसच्या स्टॉपपर्यंत जरी चालावे लागले तरी फक्त ५ ते ७ मिनिटेच चालावे लागते. चालणं आरोग्यासाठी, फिटनेससाठी चांगलंच…

४. ‘परिघ’ हळूहळू आकुंचन पावतोय हे लक्षात येतंय्…. ५ ते ७ मिनिटे चालल्यावर एवढा परिणाम मग ऑफिसला चालतच जाऊ कां?

५. स्कूटीने जायला १० मिनिटे लागतात तर बसने १५ …. ठीक आहे … फार काही फरक नाही…. इतर मोठ्या शहरातल्या लोकांना तर ३० ते ४५ मिनिटांचा ट्रॅव्हल करून ऑफिसला जावे लागते… त्यामानाने मी किती सुखी आहे…

६. परत येताना बहुतेकदा बस उशिरा येते. पण स्टॉपवर नुसतं थांबलं तरी इतरांच्या गप्पा ऎकण्यात छान वेळ जातो… आणि माझ्या ऑफिसच्या जवळच्या स्टॉपवर खूप कॉलेजचे , शाळेचे विद्यार्थी असतात, त्यांच्या गप्पा ऎकणं हा मस्त टाईमपास आहे.

७. जरी कुणाच्या गप्पा नाही ऎकू  आल्या तरी येणार्‍याजाणार्‍यांचं निरिक्षण करण्यात , त्यावरून काही तर्क बांधण्यात छान वेळ जातो… (सध्या मी ‘संपूर्ण शेरलॉक होम्स’ वाचतेय्… त्यामुळे असं निरिक्षण करण्याची , त्यावरून तर्क करण्याची खोड लागलीय…)

८. येताजाताना वाटेतली काही कामं करायची असतील तर स्कूटी बरी पडते. असा विचार मनात आल्याक्षणीच कायकाय कामं करायची असतात याची लिस्टच काढली. पेट्रोल भरणे, भाजी / फळं / वाणसामान आणणे, श्रृतीच्या शाळेत टीचरला भेटायला जाणे, वगैरे…नंतर लक्षात आलं की यातली बरीचशी कामं ऑकेजनली करावी लागतात…काही कामं घरी येऊन नंतर केली तरी चालतात. त्यामुळे या कारणासाठी बसने जाणं रद्द करायची गरज नाही. फारतर अशा एखाद्या वेळेस स्कूटीनं जाऊ…

९. आता पावसाळ्यात तर स्कूटीपेक्षा बसने जाणं केव्हाही चांगलं…. एकतर नव्या बसेस गळक्या नाहीयेत्‌… स्कूटीवरून पावसात जायचं म्हणजे गाडी स्लो चालवावी लागते नाहीतर गाडी स्लीप होण्याचे चान्सेस जास्त… तो रेनकोट घाला , काढा हा वैताग …घरून निघताना पाऊस नाही म्हणून रेनकोट घातला नाही आणि थोड्ं पुढे गेल्यावर पाऊस लागला तर वाटेत कुठेतरी गाडी थांबवून रेनकोट घालावाच लागतो…हा प्रकार मलातरी वैतागवाणा वाटतो… (आता जरा जास्तच असं वाटू लागलंय्…)

१०. जरा चार लोकांमध्ये मिसळता येतं.. बसमधून ये-जा करताना तर काही काही नमुने भेटतात… मग परत माझ्यातला शेरलॉक होम्स जागा होतो….

११. बसची वाट पहाण्यामुळे पेशन्स वाढतो… पेशन्स इज अ ग्रॆट स्ट्रेंग्थ यु नो… माझी चिडचिड हल्ली कमी झालीय् वाटतं….  

१२. आणि सर्वात महत्वाचे कारण – होता होईल तितका पर्यावरण रक्षणाला हातभार लावता येतो. माझ्या स्कूटीचं PUC आहे हो!! पण स्कूटी न नेता बसने गेले तर तेवढीच पेट्रोल बचत पर्यायाने उर्जा बचत आणि ०.००००००१% ने का असेना , प्रदुषण कमी….आणि तेवढाच पर्यावरण रक्षणाला हातभार…. आपण काही ‘Go Green’, ‘Green India’ , ‘Save Trees’ असा जागतिक संदेश देणारे टि-शर्टस्‌ घालून पर्यावरणाचे रक्षण करा असे सांगायला डोल्लेशोल्ले असणार्‍या अभिनेत्यासोबत रॅम्पवर नाही चालणारोत… तेव्हा कृतीतून पर्यावरणचे रक्षण केलेले चांगलें … कसें? (पुणेरी स्टाईलमध्ये अनिनासिक स्वरात ‘कसें’ हा शब्द वाचला तर या मुद्याचे महत्त्व जास्त कळेल…)

 बघा एवढे सारे फायदे मला जाणवले… ते ही एका महिन्यांत…. मग योग्यच आहे बसनं जाणं येणं…

चला बाय् बाय्… बसची वेळ झालीय्…

शिस्त…..

 

ट्रॅफिकचे नियमांचं पालन करायचं असतं कां?

काल मी एका ट्रॅफिक सिग्नलवर तो सिग्नल हिरवा व्हायची वाट पहात होते त्या ३०-३५ सेकंदात जे घडलं ते पाहून वरचा प्रश्न माझ्या मनात आला. तर काल घरी जाण्यासाठी निघाले तेव्हा नाशिकच्या अगदी मेन रोडवर सिग्नलसाठी थांबावे लागले. आता या सिग्नलवर (चक्क !) चालू असलेल्या ‘टायमर’ मुळे कळाले की सिग्नल सुटायला अजून ५१ सेकंद बाकी आहेत. मग स्कूटीचे इंजिन बंद करून सिग्नल सुटायची वाट पहात थांबले. हळूहळू वाहनांची गर्दी वाढायला लागली. सिग्नल सुटायला ३१ सेकंद बाकी असताना तीन बाईकस्वार आले. म्हणजे एकाच बाईकवर तिघेजण होते आणि जोरजोरात , कर्णकर्कश्य हॉर्न वाजवत , बाकीच्या वाहनांना सरकून जागा द्यायला लावत ते पुढे आले.  सिग्नल सुटायला अजून २७ सेकंद बाकी होते. मग “च्याxxx, एवढा वेळ वेट कोण करणार?” असं म्हणत तो सिग्नल तोडून पुढे निघाले, जात असताना मागच्यांना मूर्खात काढायला विसरले नाहीत. आता परिस्थिती अशी होती की आमच्या उजव्या बाजूचा सिग्नल संपून ३ सेकंद झाले होते तरीही तिकडची वाहने जाण्याचे थांबले नव्हते, आमच्या समोरचा सिग्नल चालू होता आणि तिकडूनही वाहने जाणे चालू होते, तशात हे ‘सिग्नल तोडे’ मधे घुसलेले…..त्या तिघांनी जोरजोरात , कर्णकर्कश्य हॉर्न वाजवत वाजवत पुढे जाणे चालू ठेवले, बाकिच्यांनी त्यांचा उद्धार चालू केला तरी त्यांना काही फरक पडत नव्हता , कारण त्यांना असं किती अंतर पार करायचं होतं ? (आणि महत्वाचं म्हणजे भारत-पाकिस्तान मॅच थोड्याच वेळात चालू होणार होती नां?) इतर कुणाच्या लक्षात येईपर्यंत ते दुसर्‍या टोकाला पोचले सुध्दा आणि निघूनही गेले. मग आमच्यासारखे जे अजूनही सिग्नल सुटायची वाट पहात होते, त्यांच्यात आपापसात बोलणं चालू झालं ,”पाहिलंत, काय ती पोरं”, “च्याxxx, आपण काय वेडे म्हणून सिग्नल सुटायची वाट पहात थांबलोय कां?” , “कानाला धरून एकेकाला ट्रॅफिकचे नियम शिकवायला पाहिजेत”, “बापाकडे पैसा असेल चिक्कार , मग सुचतात असले धंदे. “……

खरंच रहदारीचे नियम हे प्रत्येकाला माहिती असतात पण त्याचं पालन मात्र आपल्या सोईनुसार, स्वभावानुसार, सव‌यीनुसार केलं जातं. आमच्या ऑफिसच्या उजव्या बाजूचा रस्ता हा फक्त जाण्यासाठी वन-वे आहे आणि डाव्या बाजूचा रस्ता मागच्या रस्त्यावरून येण्यासाठे वन-वे आहे. पण प्रत्येकालाच घाई एवढी असते की तो वन-वे चा बोर्ड पहाण्याइतकाही कुणाला वेळ नसतो. थोडंसंच अंतर जायचं म्हणून चुकिच्या दिशेने वाहने चालवली जातात. जोराजोरात हॉर्न वाजवत १००-१२० च्या वेगात वाहन चालवणं, पुढे जाताना मागच्या वाहनाला ‘कट’ मारून पुढे जाणं हे तर खूप कॉमन झालंय्‌…आपल्याला पुढे उजव्या/डाव्या बाजूला वळायचं आहे, तर आपले वाहन थोडं आधीपासूनच त्या दिशेला चालवणं हे योग्य असतं. कळतंय्‌ पण वळत नाही. अर्थात या नियमांचं पालन हे आवर्जून केलं जातं पण कधी ? तर ‘मामा’ आपल्या नजरेच्या टप्प्यात असेल तर एरवी चलने दो. मग जे प्रामाणिकपणे नियम पाळतात, त्यांनाही कधीतरी वाटतंच की “अरे,आपणच काय घोडं मारलंय्‌ म्हणून आपण शिस्तीत वागायचं?” मग तेही ह्ळूहळू नियमांचं उल्लंघन करू लागतात. (सगळेच असं करत नाहीत. याची कृ. नों. घ्या.)

शेवटी शिस्त पाळणं हे आपल्याच फायद्याचं असतं. वरच्या प्रसंगात जर काही अपघात झाला असता तर गाडीचं झालेलं नुकसान भरून येऊ शकेल, पण त्या व्यक्तीला काही दुखापत झाली तर त्याच्या आयुष्यातले काही महत्वाचे तास, दिवस, वर्षे वाया जातात, त्याची मोजदाद कशातही करता येत नाही. आपल्याला स्वत:ला काही झालं तर ठिक आहे, आपल्याच चुकीनं हे घडलं म्हणून पश्चाताप तरी करता येईल पण जर आपल्या चुकीची सजा दुसर्‍या कुणाला भोगावी लागली तर आयुष्यभर ही गोष्ट पोखरत राहते. तेव्हा कृपया रहदारीचे नियम पाळा, जे पाळत आहेत त्यांनी तसंच चांगलं वागणं चालू ठेवा आणि इतरांनाही रहदारीच्या नियमांचं पालन करण्यासाठी प्रवृत्त करा……

(कोणाला सल्ला देण्याएवढी मी मोठी नाहीय्‌, पण कळकळीनं जे सांगावसं वाटलं ते इथं सांगितलेय्‌….)

 

इच्छापूर्ती

 

लहानपणी जाग यायची ती रेडीओवर वाजणार्‍या लता मंगेशकर, आशा भोसले किंवा सुमन कल्याणपूरच्या सुमधूर आवाजातील भजनाने किंवा भक्तीसंगीताने. मग बातम्या, प्रभातीचे रंग ( त्याची टायटल लाईन अजून आठवतेय – “काही बातम्या, घडामोडी आणि संगीतावर आधारीत विशेष कार्यक्रम“), कृषीवाणी वगैरे ऎकत शाळेची तयारी व्हायची कशी व्हायची ते कळायचे नाही. त्यावेळी कोल्हापूरला सांगली आकाशवाणी केंद्र लागायचे. त्यावरची फिनोलेक्स पाईपची जाहीरात अजूनसुद्धा त्याच्या र्‍हीदमसकट आठवतेय. ” —– पाणी, आणायचं कुणी? सांगतो राणीफिनोलेक्सनं आणलं पाणी, शेतं पिकली सोन्यावाणी…. फिनोलेक्स पाईप“…. टंग्‌ssssss . हा टंग्‌ssssss तर आकाशवाणीचा खास असायचा. एका कार्यक्रम संपला हे यातून कळायचे. त्यावेळेपासून फार इच्छा होती की हे आकाशवाणी केंद्र आतून पहायचे. तिथे ध्वनीमुद्रण कसे चालते ते पहायचे. पण तो योग काही तेव्हा आला नाही.

आमच्या इन्स्टीट्यूटने नाशिक आकाशवाणीवर हार्डवेअर आणि नेटवर्कींगवर एक शैक्षणिक मालिका करायचे ठरवले. तेव्हा ही मनातली इच्छा परत उफाळून आली. मी आमच्या मॅमना म्हंटलं, “मी नेटवर्कींगचा एक एपिसोड करू कां?” चक्क दोन एपिसोडची परवानगी मिळाल्यावर आधी पूर्ण भाषण लिहून काढले. आम्हाला प्रत्येक एपिसोडसाठी साडेतीन मिनिटे मिळणार होती , त्यात कॉम्प्युटर हार्डवेअर आणि नेटवर्कींगची माहिती द्यायची होती. आकाशवाणीवर भाषण द्यायचे म्हणून व्यवस्थित मराठीत (बरहाताईंच्या मदतीने) सर्व माहिती लिहून काढली. सर्व टेक्निकल माहिती मराठीत लिहताना बरीच झटापट करावी लागली. मग हे भाषण वेळ लावून वाचून पाहिले तर ५ मि. ५० से. लागले. मग काटछाट केली, काही मुद्यांचे स्पष्टीकरण कमी केले आणि पुन्हा एकदा वाचले तर ३ मि. २५ से. लागले. आमच्या दृष्टीने सर्व तयारी पूर्ण झाली.

आकाशवाणीकडून ध्वनीमुद्रणासाठी शनिवार दुपार ४.३० ची वेळ मिळाली होती. शनिवारी आम्ही तिथे पोचलो. मनात आधीच दडपण होते. पूर्वी शाळेत असताना नाट्यवाचन, नाट्यछ्टा, शालेय कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन वगैरे मी केले होते. तेव्हा शिकलेल्या काही गोष्टी म्हणजे आवाजाची पातळी कशी ठेवायची, पॉज कुठे, कसा, किती घ्यायचा, आवाजात चढउतार कसा करायचा, बोलताना वाक्य अगदी शेवटच्या शब्दापर्यंत पूर्ण म्हणायचे याची मनातल्या मनात उजळणी चालू होती. तो आकाशवाणीचा साउंडप्रूफ स्टुडीओ, भिंतींवर लावलेले वेलवेट, कॉम्प्युटरला जोडलेले ध्वनिमुद्रणाचे मशिन (‘लगे रहो मुन्नाभाईतविद्या बालन RJ दाखवली आहे, त्यात ते मशिन दाखवलंय्‌), दोन मोठे माइक्स, खुर्ची सरकवल्याचाही आवाज होऊ नये म्हणून जमिनीवरही अंथरलेले वेलवेटचे कार्पेट, मोठे मोठे स्पीकर्स आणि हेडफोन्स !! ….. हळूहळू धडधड वाढायला लागली होती.

ध्वनिमुद्रण करणार्‍या सरांनी सांगितले,” हे बघा, अजिबात टेंशन घेऊ नका. एकदम रिलॅक्स आणि आवाजात फुल थ्रो देऊन बोला. ( हे म्हणजे फोटोग्राफरने मी आता फोटो काढतो, एकदम नॅचरली हसाअसे सांगण्यासारखे होते. असो) असं समजा की तुम्ही तुमच्या वर्गात विद्यार्थ्यांसमोर बोलताय्‌ आणि हे बघा बोलताना काही चुकलं तर थोडा जास्त पॉज घेऊन तेच वाक्य परत म्हणायचं. जिथे चा उच्चार करायचा असेल तिथे मान थोडी बाजूला करून बोला. डायरेक्ट माईकवर बोललेला ऎकायला गोड वाटत नाही“. एका दमात सगळ्या सुचना देऊन झाल्या. पहिल्यांदा माझी साउंड टेस्टघेतली. त्यात आवाज एकदम ओके आहे असे कळल्यावर जीव भांड्यात पडला. मग चालू झाले रेकॉर्डींग. मी ठरवल्याप्रमाणे वाचायला सुरवात केली. “थांबा, असं वाचल्यासारखं बोलू नका हो. तुम्ही आकाशवाणीवरून श्रोत्यांशी संवाद साधताय्‌. तेव्हा एकदम बोली भाषा ठेवा. श्रोतेहो अशी काही काही वाक्यांची सुरवात करायची म्हणजे ऎकणारी लोकं रीलेट करतात कार्यक्रमाशी. चला परत सुरवात करू” . मग नंतर आवाजाचा टोन, एकूण भाषण वगैरे छान झाले. पण एका दमात भाषण झाल्यामुळे सुरवात दमदार आणि आवाजाची पातळी नंतर कमी कमी झाली होती. असे ४ ५ रीटेक झाल्यावर भाषण ओके झालं. आता मी व्यवस्थित भाषण करू शकते असा विश्वास आला आणि दुसरं भाषण चक्क २ टेकमध्ये ओके झालं. नंतर ध्वनीमुद्रण केलेली दोन्ही भाषणं त्यांनी ऎकवली.

माझा विश्वासच बसत नव्हता की लहानपणीची इच्छा पूर्ण झाली आणि माझ्या आवाजाचं आकाशवाणीवर ध्वनीमुद्रण झालं आहे. !! तिथे असणार्‍या असिस्टंट मॅमनी मला सांगितले तुमचा आवाज खूप गोड आहे आणि रेडीओला सुटेबल आहे. तुम्ही आकाशवाणीवर ऑडीशन टेस्ट कां देत नाही? मी आत्ताच सांगते की तुम्ही पास झाल्या आहात. तुम्ही तुमची नोकरी सांभाळूनही आकाशवाणीवर अनाऊन्सर म्हणून काम करू शकता…..” अरे काय ऎकतेय्‌ मी!!! ‘आंधळा मागतो एक नी देव देतो दोन डोळेअशी माझी गत झाली होती. तसं मला खूप जणांनी सांगितलं आहे की तुमचा आवाज गोड आहे, उच्चार खूप स्पष्ट आणि शुद्ध आहेत म्हणून , पण लहानपणापासून जे एक आवाजाचं स्टॅंर्ड्ड मनात होतं तिथून सर्टीफिकेट, कौतुक मिळणं हे खूप छान वाटलं.

ता.तिथून परत आल्यावर माझी मनस्थिती अगदीआज जमींपर नही है मेरे कदम’ अशी होतीइति माझा नवरा. !!!



प्रोत्साहन (अर्थात Motivation)

 
मागचा पूर्ण महिना मला ब्लॉगवर एकही पोस्ट टाकता आली नाही. आमच्या ऑफिसमध्ये सर्वांना intranet मध्ये वापरण्यासाठी email ID तयार करायचे काम माझ्यावर सोपवले होते. ते करण्यासाठी कायपापड बेलावे’ लागले ते पुढे येईलच पण त्या आधी याविषयाची थोडीशी ओळख करून देते.
 
आपण नेहमी मेल पाठवण्यासाठी याहू , जीमेल , रेडीफ या सुविधा वापरतो. त्यासाठी इंटरनेट कनेक्शन असणे गरजेचे आहे. आम्हाला इंटरनेट कनेक्शन वापरता intranet म्हणजे कंपनीच्या अंतर्गत वापराकरता मेल सुविधा द्यायची होती. त्यासाठी Microsoft Exchange Server 2007 हे मायक्रोसॉफ्टचे उत्पादन मेल सर्व्हर म्हणून वापरायचे ठरवले

मला सुरवात पासून करायची होती. कारण Microsoft Exchange Server 2007 हे नांव ऎकून होते पण त्याचं installation किंवा administration कधीही केले नव्हते, किंवा याच्याशी संबधित पुस्तकंसुध्दा आमच्याकडे नव्हती. आणि महत्वाचे म्हणजे आमच्याकडे Exchange Server 2007 चा setup नव्हता. मग गूगलदादांच्या मदतीनं आधी installation कसे करायचे याची माहीती मिळवली. जी माहिती मिळली त्यातून असे कळाले की server operating system , domain controller , IIS server , .net framework 3.0 अशा एकूण १० बेसिक गोष्टी होत्या की ज्या आधी install कराव्या लागणार होत्या. मगच Microsoft Exchange Server 2007 चे installation होऊ शकत होते. मी या सगळ्या गोष्टींच्या requirment चे एक proposal सरांना सादर केले आणिमाझ्या कोर्टातला बॉल ऑफिसच्या कोर्टात’ ढकलला. आता मला setup मिळाला की काम पुढे चालू होणार…. चला मी सुटले….. 

घरी जाऊन नवर्‍याला सांगितलं “आमच्याकडे हे असंच असतं फक्त जबाबदारी द्यायची , काम पूर्ण करण्याची target date द्यायची पण मदत मात्र काही नाही. मी सरांना सांगितलंय जोपर्य़ंत मला setup , books मिळत नाही तोपर्य़ंत मी पुढे जाऊ शकणार नाही.” नवर्‍यानं माझ्याकडे पाहीलं , तो म्हणाला “प्रज्ञा, हे सर्व दिल्यानंतर कुणीही intranet चा email server करू शकेल . कारणं देऊन तू जबाबदारी टाळू शकशील पण तुझी growth सुध्दा थांबेल. तू नवीन शिकू शकणार नाहीस. पण जर तू नेटाने , सर्व अडचणींवर मात करून हे काम पूर्ण केलेस तर तुझा आत्मविश्वास वाढेल. तुला हे काम सांगितलंय मग तू solution घेऊन जा. Don’t give excuses , Don’t give reasons , Just say ‘Yes’ or ‘No’ . मला माहितीय्‌ तुला ‘नाही’ म्हणायला आवडणार नाही……” असं जबरदस्त मोटिव्हेशन मिळाल्यावर परत प्रयत्‍न चालू केले.
 
 त्यादरम्यान Microsoft च्या वेबसाईटवरून Exchange Server 2007 चं Microsoft press चं पुस्तक आणि Exchange Server 2007 चा setup खरेदी केले , ते हातात मिळायला दिवस लागले. मग बरेच प्रयत्‍न करून Exchange Server 2007 चे Installation यशस्वीपणे केले. मग चालू झाली त्यावर  R & D आणि Testing. सर्व employees चे आमच्या डोमेनचे email Id तयार केले. बाकिच्यांना Microsoft outlook 2007 कसं configure करायचं , वापरायचं याचे training दिले. आता intranet email व्यवस्थित चालू आहे. हे सर्व शक्य झालं strong motivation मुळे.!!! काम यशस्वीपणे पुर्ण केल्याचा आनंद तर आहेच पण नवनवीन जबाबदार्‍या स्विकारण्याचा आत्मविश्वासही मिळालाय्‌. Thank you RAVI . Thanks a lot.!!!!!!  
ता. – Actually, हा लेख , मी नवीन पान म्हणून २५/०९/२०१० ला टाकला होता. पण आता जरासा बदल केलाय्‌. आता पूर्वीचे पान हे पोस्ट म्हणून टाकलेय्‌. व `Mictosoft Exchange Server 2007′ च्या पानात बदल केलेत.  
 
 

पॅकिंगच्या प्रेमात

 

    

swiss chocolet (आंतरजालावरून साभार)

`अहोकालच ऑस्ट्रीयाहून आले. येताना नेहमीप्रमाणेच चॉकलेटस् , कॅडबरीज , बिस्किटस् घेऊन आले. आणि मी नेहमीप्रमाणेच परत एकदा `पॅकिंगच्या प्रेमातपडले. खरंच या पाश्चिमात्य लोकांकडून ही पॅकिंगची कला शिकायला हवी असे मला नेहमी वाटते. कोणतीही गोष्ट कशी नजाकतीने पेश करावी हे यांच्याकडून शिकावे. साधी कॅरॅमल घातलेली कॅडबरी!!! त्या कॅडबरीचा एक एक चौकोन छान सोनेरी , चंदेरी रंगाच्या कागदात ठेवून , वर परत पारदर्शक निळा, हिरवा, लाल असे कागद लावून एका मोठया बॅगमध्ये पॅक केलेले असतात. अशी कॅडबरी खायच्या आगोदर नजरेची तृप्ती होते मग रसनेची.   

swiss truffle (आंतरजालावरून साभार)

 असंच अजून एक प्रकारचं पॅकिंग. आपले अंडी ठेवायचे ट्रे असतात तसे एकदम छोटे (एक गोटी मावेल एवढा आकार) खळगे असलेला ट्रे , त्यात बाहेरून मऊ चॉकलेट, आतून कॅडबरी , त्याच्या आत एखादा सुका मेवा (अक्रोडचा तुकडा , काजूचा तुकडा , भाजलेल्या बदामाचा तुकडा) असं घालून त्याच्या अर्धचंद्राकृती कॅडबरी कम गोळ्या ठेवलेल्या असतात. या ट्रे वरून पातळ पारदर्शक कागद लावून खोक्यात (आपल्या मिठाईच्या खोक्यासारख्या) पॅक केलेलं असतं. पहायला खूप छान तर वाटतंच पण खायला तर `लई भारीवाटतं…….    

सगळ्यात बाहेरचे पॅकिंग - आवरण नं. ४

 तिकडे ख्रिसमसचं खूप जोरदार celebration असतं . त्यावेळी अहोनी एक मॅजिक एगम्हणून एक कॅडबरीचा मस्त प्रकार आणला होता. फोटोत दाखवलं आहे, तसं एक मोठं प्लास्टीकचं अंड ….त्यात गोल आकाराचे २ छोटे ट्रे . खालचा ट्रे मोठा त्यात ४ मॅजिक एग्ज’ , वरचा ट्रे छोटा त्यात ३ मॅजिक एग्ज’….. फोटोत दाखवलं आहे, तशी ७ अंडी होती……  

 त्यावरचा कागद काढला की आत अंड्याच्या आकाराचा बाहेरचं आवरण असलेली मिल्क कॅडबरी’…..(sorry, तिचा फोटो काढेपर्यंत ती शिल्लक राहिली नाही….) त्याच्या आतून चॉकलेटचे आवरण….. आणि ते अंड आतून पोकळ …. त्या पोकळीत फोटोत दाखवली आहे तशी छोटी डबी…..  

   

   

. 

   

 त्या डबीत फोटोत दाखवले आहेत तसे खेळाचे तुकडे….. 

  ते तुकडे जोडून तयार झालेले हे खेळणे……..   

 

   

 

  

 
मला त्यांची creativity आवडली…… चॉकलेट, तुकडे जोडून खेळ तयार करण्याचा आनंद याचं ते एक मस्त पॅकेज मिळालं….. असं मस्त पॅकिंग पाहिलं की खाण्याची आपोआप इच्छा होतेजेवताना नाही कां एखादा पदार्थ सुंदरपणे सजवून समोर आणला तर खावासा वाटतो……(‘चार आण्याची कोंबडी बारा आण्याचा मसालाअसं कोणी म्हंटलं कां ?…..)मला तरी पॅकिंग ही कला वाटते. सध्या आपल्याकडेही बऱ्याच गोष्टी छान पॅक करून मिळतात…. मध्ये मी एका साखरपुड्याला गेले होते. तिथे मुलाकडच्यांनी मुलीला घालायची अंगठी, एका कृत्रिम , मखमली गुलाबाचा आकार असणाऱ्या डबीतून आणली होती…..  

 

तर , moral of the लेख :- पाश्चिमात्यांच्या बऱ्याच गोष्टी आपण अंधानुकरण करत स्वीकारल्या आहेत तसं खरंच चांगल्या गोष्टी जसं पॅकिंगची कला वगैरे शिकून स्वीकारायला हव्यात…..