स्टीफन कोवेचे ९०-१० तत्त्व

स्टीफन कोवे , एक अमेरिकन विचारवंत.. 7 habits of highly effective people या आणि यासारख्या बर्‍याच पुस्तकांचे लेखक आहेत . अलिकडेच एका ई-मेलमधून स्टीफन कोवेचे हे तत्त्व वाचनात आलं. एक चांगला विचार माझ्या वाचकांपर्यंत पोचवण्यासाठी ही पोस्ट….

ज्या गोष्टीत आपण प्रतिक्रिया / प्रतिसाद देतो त्यामध्ये ९०-१० तत्त्वाचा अंगीकार केला तर आपलं आयुष्य बदलण्याची क्षमता या ९०-१० तत्त्वात आहे असा स्टीफन कोवेचा दावा आहे. काय आहे हे ९०-१० तत्त्व ?आपल्या बाबतीत जे काही घडतं आणि ज्यावर आपला ताबा नसतो अशा गोष्टी फक्त १० टक्के असतात. उदा. आपल्या कारचे ब्रेक फेल होणं, एखाद्या महत्वाच्या मिटींगला जात असताना बस / ट्रेन / फ्लाईट यासारख्या गोष्टी ठरलेल्या वेळेपेक्षा उशिरा येणं , एखाद्या पार्टीला जायचं ठरलेलं असताना जवळच्या व्यक्तीला दुखापत होणं वगैरे. तर अशा गोष्टी ज्या घडण्यापासून आपण थांबवू शकत नाही आणि त्या गोष्टींचा आपल्यावर होणारा परिणाम आपण टाळू शकत नाही , अशा गोष्टी फक्त १० टक्के असतात. मग राहिलेल्या ९० टक्के गोष्टी ? या तुम्ही ठरवत असता….. कशा ? तर त्या १० टक्क्यावर तुम्ही जी प्रतिक्रिया / प्रतिसाद देता त्यावर उरलेल्या ९० टक्के होत असतात…. पटतंय्‌? ठीक आहे , आपण यासाठी एक उदाहरण पाहू.

घरात सकाळची गडबड चालू आहे, तुम्हाला ऑफिसला जायचे आहे, मुलीची शाळेची तयारी चालू आहे, बायकोलाही स्वयंपाक, आवराआवर करून ऑफिसला जायचे आहे . सर्व काही आवरून , ऑफिसला जाण्यासाठी तयार होऊन तुम्ही नाष्टा करत आहात आणि मुलीच्या हाताचा धक्का चुकून चहाच्या कपाला लागतो आणि तो चहा तुमच्या शर्टवर, पॅंटवर सांडतो. ही १० टक्क्यांमधली गोष्ट झाली जी तुमच्या ताब्यात नाही पण यावर तुम्ही कसा प्रतिसाद देता यावर पुढच्या ९० टक्के गोष्टी होत असतात…. नाही पटत….? बघा हं

प्रतिसाद १ – तुमच्या शर्ट-पॅंट्वर चहा सांडल्यावर तुमची चिडचिड होते आणि तुम्ही मुलीवर रागावून ओरडता. आधीच बावरलेली तुमची मुलगी रडायला सुरवात करते. आता तुम्हाला तिची समजूत घालणं भाग आहे आणि बालस्वभावानुसार तुम्ही समजूत घालायला लागल्यावर मुलगी जास्त जोरात रडायला लागणार… 🙂 तिची शाळेची तयारी पूर्ण होईपर्यंत स्कूलबस निघून जाणार. तुम्हाला तिला शाळेत सोडून मग ऑफिसला जावं लागतं , नेहमीपेक्षा उशिरा ऑफिसला पोचल्याने तुमची चिडचिड अजून वाढणार, मग दिवस असाच वैतागात, इतरांवर रागावण्यात जाणार ….

म्हणजे बघा हं, जो दिवस नेहमीसारखाच चालू झाला होता, तो केवळ एका घटनेमुळं वैतागवाण्या दिवसात बदलणार… ती एक घटना कोणती? तुमच्या शर्ट्वर चहा सांडला ही ….? नाही…. तर त्या चहा सांडण्यावर तुम्ही जो प्रतिसाद दिला ती….. जर तुम्ही तुमचा प्रतिसाद बदलला असता तर?

प्रतिसाद २ – तुमच्या शर्ट-पॅंट्वर चहा सांडल्यावर तुमची चिडचिड होते , पण ती व्यक्त न करता तुम्ही मुलीला म्हणता की ” बेटा, माझे कपडे खराब झाले नां.. पुढच्या वेळी काळजी घे हं. ok, no problem ” आणि पटकन्‌ कपडे बदलायला तुम्ही जाता… मुलगी वेळेत आवरून स्कूलबसमधून शाळेत जाते ( कारण मधला रडण्याचा कार्यक्रम होणार नाही … 🙂 ), तुम्ही हसत तिला टाटा करता, आणि ऑफिसला जाता, नेहमीप्रमाणे वेळेत तुमची कामे चालू होतात आणि आनंदात दिवस संपतो….काय पटतंय्‌ कां….?

ज्या आपल्या आवाक्याबाहेरच्या असतात त्या तुम्ही टाळू , बदलू किंवा थांबवू शकत नाही अशा फक्त १० टक्के गोष्टी असतात आणि त्यावर तुम्ही जी प्रतिक्रिया , प्रतिसाद देता त्यावर पुढे होणार्‍या ९० टक्के गोष्टी अवलंबून असतात. हो नां? थोडक्यात कोणत्याही गोष्टीचं Happy Ending कसं करायचं हे आपल्याच हातात असतं…. 🙂

(मूळ इंग्लिशमध्ये असणारी ही इ-मेल मी मराठीत भाषांतरीत केली आहे.)

देवा हो देवा….

 
काल आमच्या ऑफिसच्या बाजूला साईबाबांचा प्रसाद म्हणून तांदळाची खिचडी (ज्याला भंडारा म्हणतात) वाटप चालू होते. येणारे जाणारे बहुतेक सर्वजण थांबून साईबाबांच्या प्रतिमेला नमस्कार करून प्रसाद घेत होते. माझे लेक्चर संपवून मी बाहेर पडले. खाली सर्व विद्यार्थी रांग लावून प्रसाद घेत होते. मी स्कूटी काढायला आल्यावर माझे सर्व विद्यार्थी आता मी काय करते याकडे लक्ष नाही असं दाखवत, बघायला लागले. डोळ्याच्या कोपर्‍यातून म्हणतात नां तसं.मी साईबाबांना नमस्कार केला पण प्रसाद न घेताच निघून गेले.  

आज सकाळी लेक्चर संपल्यावर एका विद्यार्थ्याने विचारलेच,” मॅडम, तुम्ही बाबांचा प्रसाद घेतला नाही?”. मी फक्त हसले.आणि पुढ्च्या लेक्चरला गेले. पण यावरूनच माझ्या मनात विचारमालिका चालू झाली.मी जाणीवपूर्वक प्रसाद घेतला नाही.तिथे एका मोठ्या पातेल्यात खिचडी ठेवली होती.त्यातून एका ताटाने ती खिचडी एकजण काढायचा, दुसरा हाताने बचकभर खिचडी प्लॅस्टीकच्या द्रोणातून आलेल्यांना द्यायचा.एका मोठ्या टेबलवर खिचडीचे ताट , प्लॅस्टीकच्या द्रोण, प्यायला पाणी वगैरे ठेवले होते. आणि त्या टेबलच्या शेजारीच बहुतेकांनी खिचडी खाऊन टाकलेल्या द्रोणांचा पसारा पडला होता. एकूणच ते सगळं पाहून मला प्रसाद घ्यावासा वाटला नाही. मग मी नास्तिक आहे कां?

मी चतुर्थीचा उपवास करते.मागच्या महिन्यात आम्ही हैद्राबादला गेलो होतो तेव्हा प्रवासात असताना चतुर्थी आली होती. (२ दिवस आधीपासून माहीत होते की अमुक दिवशी चतुर्थी आहे आणि आपण प्रवासात असणार आहोत.) मी तेव्हा उपवास केला नाही. (यावेळी उपवास नको करायला असं कदाचित मनात आधीच ठरवलं होतं कां?) प्रवासात आधीच खाण्याचे हाल असतात, त्यात उपवास करून तब्येत बिघडेल असा विचार मनात होता. पण हेच जर घरी असताना चतुर्थी आहे हे लक्षात नसताना सकाळी चहाबिस्कीट खाल्ले किंवा दिवसभर उपवास केला आणि संध्याकाळी भेळ किंवा असंच दुसरं काही खाण्यात आलं तर मात्र चुटपुट लागून रहाते. “अरे आज चतुर्थी आहे हे कसं लक्षात राहीलं नाही?”. परिस्थिती वेगवेगळी असली तरी दोन्हींचा End Result सारखाच आहे उपवास मोडणं.!! मग एका प्रसंगात मनाला लागत नाही आणि दुसर्‍या प्रसंगात मनाला टोचणी लागते की माझा उपवास मोडला. असं कां होतं? आपण आपल्या सोईप्रमाणे वागत असतो कां? वरच्या खिचडीच्या प्रसंगामध्ये मनात कुठेतरी हायजीनचा विचार होता पण हाच विचार हॉटेलमध्ये किंवा स्टॉलवरचा चमचमीत वडापाव खाताना येत नाही. कां?

मी काही फार देवभोळी ,अस्तिक वगैरे नाही पण कठीण परिस्थिती आधार वाटतो तो देवाचाच. मनातल्या मनात गणपतीचा धावा चालू होतो. देवाचं अस्तित्व माझ्या मनात सतत असतं. त्यामुळंच प्रत्येक गोष्ट ही सद्स‌द्‌विवेकबुद्धीला अनुसरून केली जाते. मी काही चुकीचं वागले तर देवाला काय वाटेल, देव काय म्हणेल असा विचार असतो. देव रागावेल, शाप देईल असा नसतो. देवाला मी माझा मित्र, पालक मानते. एक प्रेमळ वडीलधारी व्यक्ती जिचा आदरयुक्त दरारा वाटतो पण भीती नाही वाटत. असं वाटतं की देव मला समजून घेईल पण मी त्याला गृहीत धरत नाही. घरी देवाची पूजा रोज आई करतात, पण त्या कधी बाहेरगावी गेल्या तर माझ्याकडून पूजा रोज होतेच असं नाही. एकूणच मला कर्मकांडात अडकायला आवडत नाही. पूजाअर्चा, धूप, फुलं, अक्षता या गोष्टींनी देव प्रसन्न होतो की नाही ते माहीत नाही पण त्यामुळे माझ्या मनाला प्रसन्नता मिळते. मग ती प्रसन्नता मिळण्यासाठी मी पूजा करते. अशा बाह्य गोष्टींनी प्रसन्नता तेव्हाच मिळवावी लागते, जेव्हा मन अशांत असते. म्हणजे काय तर मी देव मानते पण तो मूर्तीतच आहे असं न मानता चांगुलपणा, माणुसकी आणि एकूणच विवेकी वागणे यात त्याचं अस्तित्व पाहते 

ता.क – ही पोस्ट मी शनिवारीच टाकणार होते, पण नेट खूप स्लो होते, ‘नवीन नोंद’ चे पेज लोड व्हायलाच १० मि. लागली. शेवटी विचार केला की जाऊ दे, देवाच्याच मनात नाहीय. सोमवारी टाकू पोस्ट. 
 
ता.ता.क – नाही नाही… ही पोस्ट शनिवारीच टाकावी असं देवाच्या मनात आहे. 

अलविदा २०१०

 

वर्ष संपण्याचा माहौल मागच्याच आठवड्यापासून चालू झाला होता. वर्तमानपत्रांचे जे स्तंभ या वर्षापुरतेच होते, त्यांचे लेखक रजा घेऊ लागले होते. पुर्ण वर्षात काय कमावले , काय गमावले याचा आढावा वर्तमानपत्रांतून येऊ लागला की वर्ष संपत आल्याची जाणीव होऊ लागते. घोटाळे उघडकीला येण्याचे, शेअर बाजारात प्रचंड उलाढालीचे (हे नवर्‍याचं ऎकून हं), नाशिकची ५ डिग्री से. ची थंडी अनुभवण्याचे हे वर्ष संपले. आपल्याही मनात चालू होतं नां की हे वर्ष किती लवकर गेलेकिंवा खूप खूप हळूहळू गेले हे दिवसवगैरे .(इंग्रजी वर्ष (जाने ते डिसें) की मराठी (चैत्र ते फाल्गुन) या वादात न पडता कॅलेंडर वर्ष असं मानू.) 

 
खरंतर मला असं वाटतं की आपल्या मनाप्रमाणे, ठरवल्याप्रमाणे किंवा न ठरवता चांगल्या गोष्टी घडल्या, तर दिवस खूप पटापटा जातायत असं वाटतं. आणि जर तसं काही झालं नाही तर खूप रटाळवाणं , संथ वाटत राहतं. आज सकाळीच आम्ही सगळे गप्पा मारत होतो, तेव्हा सासरे म्हणाले, ‘निम्मं वर्ष चांगलं गेलं, पण दिवाळीनंतर दिवस जाता गेले नाहीत’ . तसं तर प्रत्येक दिवसाचे तास २४ च असतात. मग तो दिवस वेगवान जाणं किंवा संथ जाणं हे आपल्या मनःस्थितीवर अवलंबून असतं. दिवाळीनंतर बाबांच्या तब्येतीच्या तक्रारी चालू झाल्या, त्यामुळे त्यांना ते दिवस कंटाळवाणे वाटले असावेत.

मला तर हे वर्ष कसं चालू झालं, कसं संपलं हेच कळालं नाही. श्रृतीचा वाढदिवस जानेवारीत असतो. डिसेंबरमध्ये मला असं वाटत होतं की अरे, आत्ताआत्तातर श्रृतीचा वाढदिवस झाला, एक छान गेटटूगेदर झालं आणि इतक्यात डिसेंबर आला पण!!’ श्रृतीचं नवीन शाळेत अ‍ॅडमिशन, ‘अहोंचं प्रमोशन याच वर्षात तर झालं. माझं नवं घर वर्ड्प्रेसवर याच वर्षी चालू झालं. तन्वी, महेंद्रजी, हेरंब, सुहास, जयश्रीताई, भाग्यश्रीताई, हेमंत, विभाकर, देवेंद्र, रोहन, सुहास, नचिकेत अशा कितीतरी नवीन ओळखी झाल्या. जे Exchange Server शिकायचं असं मी गेल्या कित्येक वर्षांपासून ठरवत होते, ते यावर्षी शिकले, successfully implement केले. तशा बर्‍याच गोष्टी मनासारख्या झाल्या नाहीत, पण त्रासदायक क्षण विसरून, चांगल्या आठवणी सोबत घेऊन पुढची वाटचाल करणे हेच तर आयुष्य असतं. खरंतर ३१ डिसेंबरला सूर्य मावळून १ जानेवारीला सूर्य उगवणार. म्हणजे बाकीच्या दिवसांसारखाच हा एक दिवस. पण तरी अवलोकन करण्यासाठी या दिवशी मी आर्वजून वेळ काढते. काय केलं, काय मिळवलं यापेक्षा कोणत्या चुका केल्या आणि त्या कशा टाळायला हव्यात , जगणं अजून कसं समृध्द करता येईल याचा ताळा काढते. (माझा नवरा तर मला अधूनमधून असा विचार करत जा असं सांगत असतो.असो)

नवीन वर्षाचा संकल्प, आजच्या भाषेत New Year Resolution मी काही ठरवत नाही, कारण जर त्याप्रमाणं काही झालं नाही तर उगाचच चूटपूट लागत राहते. पूर्वी शाळाकॉलेजात असताना नवीन वर्षात डायरी / रोजनिशी लिहायची असं ठरवायचे, पण त्या नवीन डायरीची फारतर ८१० पानं भरल्यावर पुढे रांगोळ्या, चित्रं, आवडलेल्या लेखाचे उतारे, चारोळ्या असं काहीबाही लिहलं यायचं आणि वर्षाच्या शेवटी अशी काही डायरी होती हे शोधावं लागायचं. (‘गजनीमध्ये आमीरची रोजनिशी पाहिल्यावर आपणसुध्दा डायरी लिहायला हवी असं वाटलं होतं. पण आपण काही बडे उद्योगपती नाही की दर दिवशी काही वेगळे घडेल आणि मी ते डायरीत टिपून ठेवेन. त्यामुळे तो विचार तिथेच थांबला. असो.)

नवीन वर्षाच्या सर्वांना शुभेच्छा. येणारे वर्ष सर्वांना आनंदाचे, आरोग्याचे, भरभराटीचे आणि मनोकामना पुर्ण करणारे जावो हीच सदिच्छा.

तर भेटूच नवीन वर्षात.

 

मन सुद्द तुजं……..

 
लहान मुले आपल्याला कळत नकळत बरेच काही शिकवून जात असतात. त्याचाच अनुभव काल आला.

श्रृतीनं काल तिचा डबा शाळेत संपवला नव्हता, परवा दिवशी पण थोडा डबा शिल्लक होता. म्हणून मी तिला म्हंटले “काय ग श्रृती, टिफीन फास्ट फास्ट फिनिश करायचा नाही कां ? तुझा टिफीन शिल्लक कसा काय राहतो?” यावर तिनं जे काही उत्तर दिलं ते तिच्याच भाषेत सांगते. “अगं आई, ती सार्या आहे नां, माझी फ्रेंड, तिला शू आली होती टिफीन रिसेस मध्ये, मग मला तिला टॉयलेट्पर्यंत सोडायला जावं लागलं . मग मी परत आल्यावर फास्ट फास्ट टिफीन खाल्ला पण थोडा राहिला.” मी पूर्णपणे गोंधळात पडले. मनात विचार केला की ही सार्या एकटी कां नाही टॉयलेट्ला गेली? मी तसं श्रृतीला विचारलं. तर ती म्हणाली, “अगं आई, सार्या नां छोटी आहे.” “म्हणजे? ती तुझ्याच क्लासमध्ये आहे नां?”. “हो गं, पण तिचे पाय छोटे आहेत, मग तिला स्टेप्सवर चढताना दोन्हीकडून धरावं लागतं. मग मी आणि रिद्धी तिला घेऊन टॉयलेट्ला गेलो”. मला लक्षात आलं की, तिच्या मैत्रिणीच्या पायात काही दोष असणार आहे. तिला जिना चढता येत नाही. या सगळ्याजणी टिफीन खायला ग्राउंडवर जातात. सार्याला सोडण्यासाठी श्रृती आणि तिची मैत्रिण रिद्धी पहिल्या मजल्यावरच्या ज्युनिअरसाठीच्या टॉयलेट्पर्यंत गेल्या होत्या. (तिथे मावशी असतात मदत करायला.) मला श्रृतीचं इतकं कौतुक वाटलं !!!. आपला टिफीन तसाच अर्धवट सोडून ती मैत्रिणीला मदत करायला गेली होती. मग मी तिला मुद्दाम विचारले, “तुला टीचरनी तिची मदत करायला सांगितली होती कां?”, “नाही गं, मला तिची हेल्प करायला आवडतं, ती माझी फ्रेंड आहे नां!!”. मला खूप भरून आलं. मी तिला फक्त एवढंच म्हणू शकले, “व्हेरी गुड, माय बच्चा. अशीच सगळयांना मदत करत जा”.

जराही कुरकुर, तक्रार न करता, कोणताही ‘मी हे केलं’ असा गर्व न ठेवता, कुणीही न सांगता श्रृतीनं आपणहून मदत केली. मला खरंच तिचा खूप खूप अभिमान वाटला.

पॅकेज…..

 

वेगवेगळ्या कंपन्या , मोठ्मोठे शॉपिंग सेंटरस्‌ यांनी देऊ केलेले बर्‍याच प्रकारचे पॅकेजेस्‌ आपण ऎकतो. उदा. मोबाईल कंपनी जी ‘हॅडसेट्वर सिम कार्ड’ फुकट असे पॅकेज देते. किंवा एखादे फर्निचरचे दुकान जिथे बेडरूम सेट बरोबर ड्रॆसिंग टेबल फुकट असे पॅकेज मिळते…. थोडक्यात काय तर निरनिराळ्या प्रकारच्या ग्राहकांना आपल्याच दुकानात खरेदी करण्यास आकर्षित करण्यासाठी निरनिराळ्या प्रकारची पॅकेजिस्‌ देऊ केली जातात. आपला बिझनेस वाढणे हा एकमेव उद्देश या वेगवेगळ्या ऑफर स्कीमस्‌ मध्ये असतो. अगदी नवीन जॉब जॉइन करतानासुद्धा जी कंपनी चांगले ‘सॅलरी’ पॅकेज देते ती बहुदा स्विकारली जाते.

सध्या नाशिकच्या मात्तबर अशा वृत्तपत्रांमधून एक ‘पॅकेज’ देणारी जाहीरात येत आहे , तीही नाशिकमधल्या ख्यातनाम अशा हॉस्पिटलकडून!!! चक्रावलात नां? खरंय्‌….नाशिकमधल्या एका ‘स्पेशालिटी’ हॉस्पिटलकडून एक ‘पॅकेज’ दिलंय्‌ …ते ही ‘अ‍ॅंजिओप्लास्टीसाठी’……. आमच्याकडे ‘अ‍ॅंजिओप्लास्टी’ केली तर ‘अ‍ॅंजिओप्लास्टीचा खर्च , ३ दिवसांचा हॉस्पिटलमधला निवास (१ दिवस ICU , २ दिवस AC room) , दिवसातून ७ वेळेस आहारातज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार आहार , औषधोपचारांचा खर्च (याला * मार्क आहे… अर्थात अटी लागू….) आणि….१८ महिन्यांची ‘वॉरंटी’……अजून बर्‍याच गोष्टी आहेत , काहींना * मार्क आहे… हे सर्व फक्त ९५००००/- मध्ये…… हे वाचल्यावर कोणत्याही सामान्य माणसाला काही प्रश्न पडू शकतात. जसे…

१. ऑफर आहे तोपर्यत अ‍ॅंजिओप्लास्टी करून घ्यावी कां? (गरज  आहे की नाही हा भाग वेगळा!!)
२. १८ महिन्यांची ‘वॉरंटी’ म्हणजे काय? (१८ महिन्यांनंतरच blockages होणार की १८ महिन्यांनंतर परत अ‍ॅजिओप्लास्टी करून घ्यावी लागणार?)


म्हणजे हे तर एखाद्या शॉपिंग मॉलसारखे झालं नां…. ग्राहकांना अर्थात पेंशंट्सना आपल्याच हॉस्पिटलमधून ‘अ‍ॅंजिओप्लास्टी’ करून घेण्यासाठी ऑफर….डॉक्टर हा देव आणि पेशंट्सचा आजार बरा करणे हा सेवाधर्म असा (पुरातन काळातील) विचार माझ्या मनात अजिबात नाही….. ‘डॉक्टरकी’ हा बिझनेस झाला आहे हे आतापर्यंत ऎकूनच होते, पण हॉस्पिटलसच्या अशा जाहीराती या बिझनेसबद्दल ओरडून सांगत असतात. थोडक्यात काय तर चकाचक हॉस्पिटल , ईतर उत्तम सोयी-सुविधा आणि मुख्य म्हणजे ‘पॅकेज ऑफर’ या गोष्टी महत्वाच्या आहेत. डॉक्टरस् ची गुणवत्ता , पेशंट्सची काळजी , ऑपरेशनसाठी वापरायची उपकरणे या दुय्यम गोष्टी आहेत…….

कॉम्प्युटर हँग ….?

 काल वर्गात कॉम्प्युटरवर प्रॅक्टिस करत असताना एक विद्यार्थी वैतागून म्हणाला , `मॅम हा पी.सी. खूप slow चालतोय. मी format करू कां ?’ मी म्हंटले, `format कां करायचा बरं ? तू troubleshooting कर नां. विचार कर की काय problem असेल ? पी.सी. कां slow झाला आहे? virus आहे कां? garbage data आहे कां ? temperory files आहेत कां? एखादा program जास्त memory वापरतोय कां? स्कॅन करून बघ…..काय problem आहे ते शोधून काढ मग solution सापडेल .’ तो म्हणाला ,`ओ मॅम, खूप वेळ लागेल…. परत problem नाही सापडला तर शेवटी format करावाच लागेल त्यापेक्षा आत्ताच format करतो.’ ‘अरे, format करणं हे solution नाही. ती पळवाट झाली . परत problem आला तर परत format करणार कां ?’ इति मी. नाखुशीनेच त्याने troubleshooting करून पाहिले. असे लक्षात आले की एक प्रोसेस , कॉम्प्युटरची मेमरी फ्री करत नव्हती, त्यामुळे कॉम्प्युटरवर बाकीचे प्रोग्राम लोड व्हायला उशीर लागत होता व तो slow झाला होता. problem लक्षात आल्यावर solution सापडले….

आपल्या रोजच्या जीवनात पण असे होत असते . खूप अडचणी, संकटे येत असतात. आपण तिथेच अडून राहून चालत नाही. त्यावर उपाय असतो तो फक्त शोधावा लागतो. आपण बऱ्याचदा पेपरमध्ये विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्येबद्दलवाचतोप्रत्येक वेळी माझ्या मनात हाच विचार येतो अडचणी, संकटे येतच असतात. पण त्यावर आत्महत्या हा उपाय नाही. ती पळवाट झाली . शांत डोक्याने विचार केला तर लक्षात येईल की जी काही अडचण आहे त्यावर मात करता येते. फक्त वेळ लागतो , निरनिराळे मार्ग अभ्यासावे लागतात . संयम ठेवणे खूप महत्वाचे आहे. कधी कधी असं वाटतं की संयम ठेवणेही tendency कमी होत चाललीय . त्याला कारणीभूत आजची परिस्थिती आहे. जर प्रत्येक गोष्ट, एका क्लिक वर, एका sms वर , हाकेच्या अंतरावर मिळत असेल तर वाट पाहणं, संयम ठेवणं हे वेळ वाया घालवण्यासारखं वाटतं. साधं उदाहरण घेऊ. पूर्वी घरी इडली करून खायची असेल तर किमान १ दिवस वाट पहावी लागायची. (डाळ,तांदूळ भिजवा, वाटा, ९ तास रुबवत ठेवा, मग इडली तयार करा. या process साठी १ दिवस लागायचाच.) आता ‍कोपर्‍यावरच्या वाण्याकडे इडलीचे तयार पीठ कधीही मिळते , जास्तीत जास्त अर्ध्या तासात घरी इडली तयार होते. असंच प्रत्येक गोष्टीत होतेत्यामुळे वाट पाहाणे हे मागासलेपणाचे वाटते. कमी मार्क मिळाले , हव्या त्या शाखेला अॅडमिशन नाही मिळाली, मुलीनं प्रेम करायला नकार दिला… (ही लिस्ट बरीच वाढेल) थोडक्यात हवे ते नाही मिळाले की कर आत्महत्या, संपवा आयुष्य!!! (पी.सी. हँग झाला , slow झाला , कर format ) हे इतकं सोपं असतं कां? आयुष्य इतकं स्वस्त आहे कां?

थुंके … पिंके …. शिंके….

 

 थुंके ,पिंके, शिंके (खरंतर हा शब्द मी उधार घेतलाय्‌. बहुतेक पु.. किंवा अत्रें चा) या अतिशय किळसवाण्या जमाती आहेत….sorry , पोस्ट्च्या सुरवातीलाच मी नकारात्मक विधान करतेय्‌….पण काय करू…? या लोकांचे वागणे , specifically थुंकणे पाहीले की खूप संताप होतोअसं वाटतं की जशी सार्वजानिक ठिकाणी धूम्रपानास बंदी आहे , तशी यांच्या थुंकण्यावर आणि पिंक टाकण्यावर बंदी आणायला हवी. माझ्या पाहण्यात तरी सध्या शिंक्यांचेप्रमाण कमी आहे . पूर्वी काही लोकं मुद्दाम तपकीर ओढून शिंका काढायचे, सध्यातरी तशी लोकं दिसत नाहीतया थुंके आणि पिंके यांनी मात्र वात आणलाय्‌आणि सार्वजानिक मालमत्तेची वाट लावायला लागलेत….थुंकण्याने फक्त घाण होत नाही तर जंतू पसरून काही संसर्गजन्य आजार होऊ शकतात. गुटखा खाण्याचे काय दुष्परीणाम आहेत, हे तर सर्वज्ञात आहे. तरीही हम नही सुधरेंगे!’

बस स्टॉप, रस्ते , बसेस , दुकांनांच्या पायर्‍या , रस्त्यावरचे दिव्यांचे खांब , अपार्टमेंटच्या जिन्यांचे कोपरे, झाडं, कचर्‍याच्या पेट्या एकही गोष्ट अशी नाही कि ती या लोकांनी पिंकूनरंगवली नाहीय्‌मध्यंतरी, पिंकण्यापासून सुटकेसाठी एक वेगळाच उपाय बर्‍याच अपार्टमेंटमध्ये वापरला जायचा. जिन्यांच्या पायर्‍यामध्ये , कोपर्‍यामध्ये देवादिकांचे फोटो लावायचे. म्हणजे निदान किमान या जागा तरी बिना रंगकामाच्याराहतील. पण हा उपाय म्हणजे भीक नको पण कुत्रा आवरया category तला झाला. पिंकण्यापासून सुटकेसाठी देवालाच वेठीला धरायचे हे मला तरी पटले नाही.

बरं थुंकताना ,पिंकताना हे लोकं साधं भानही ठेवत नाहीत. वेगात असलेल्या गाडीतून तोंड बाहेर काढून पिचकारी टाकली की, हे चालले पुढेअरे, मागच्यांच्या अंगावर, गाडीवर ती घाणपडेल, याचा विचार तर करा….याच संदर्भात पुण्यात घडलेली एक घट्ना आठवली. पुण्यात एक मुलगी स्कूटीवरून जात असताना शेजारून जाणार्‍या एका बाईकवाल्याने पिचकारी टाकली, ती त्या मुलीच्या ड्रेसवर व स्कूटीवर पडली. पुढे सिग्नलला तो मुलगा दिसल्यावर ती सरळ त्याच्याकडे गेली व त्याचा रूमाल मागितला. तो बाइकवाला चाट! एक मुलगी कां रूमाल मागतेय? (तोपर्यंत त्याला पत्ताच नाही की त्याच्या पिंकेने काय झालं आहे.) त्याने रूमाल दिला. त्या मुलीने ड्रेस, स्कूटीवरची घाण साफ करून त्याला तो रूमाल परत दिला. ‘मुन्नाभाई(MBBS)मध्ये दाखवल्याप्रमाणे गांधीगिरी करून , अशा लोकांना त्यांची चूक दाखवून हा प्रश्न सुटेल कां? कि कायद्याचा काही उपयोग होईल?

आंतरजालावरून साभार