कॉम्प्युटर नेटवर्क….ओळख आणि माहिती

आपल्या रोजच्या जीवनात आपण ‘नेटवर्क’ हा शब्द बर्‍याचदा ऎकतो. कळत न कळत आपण कुठल्या ना कुठल्या नेटवर्क सेवेचा लाभ घेत असतो. उदा. केबल टीव्ही, बँकांचे जाळे इ. माहितीच्या नेटवर्कच्या आधारे काही नेटवर्क्‍स विकसित झाली आहेत. त्याचा उपयोग आपण दैनंदिन जीवनात माहिती मिळविण्यासाठी करतो. ज्यामध्ये इंटरनेट, रेल्वे आरक्षण, ग्रंथालय नेटवर्क व माहितीचे नेटवर्क या दळणवळणातील प्रगत तंत्रज्ञानावर आधारित सेवांचा समावेश होतो. इंटरनेट म्हणजे माहितीचे प्रचंड मोठे जाळे , बर्‍याच सारे नेटवर्क येथे एकत्रित केले असतात. पण हे नेटवर्क काय आहे ? याची सुरवात कधी , कुठे , कशी झाली ? कॉम्प्युटर नेटवर्क म्हणजे काय? नेटवर्कचे फायदे-तोटे काय आहेत? आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे नेटवर्किंगमध्ये नवीन तंत्रज्ञान कोणते आहे? या सर्व प्रश्नांची उत्तरे आपण या लेखातून मिळवणार आहोत.

१९७०च्या दशकात पी.सी अर्थात पर्सनल कॉम्प्युटर अर्थात खाजगी उपयोगासाठीचा संगणक वापरायला सुरवात झाली. स्वत:च्या संगणकावर महत्वाची माहिती साठवली जाऊ लागली. एक्सेल शीटवर बिलींग करणे , शाळा अथवा कॉलेजचे निकालपत्र तयार करणे इ. कामे केली जाऊ लागली. यातूनच ही सर्व माहिती शेअर करण्याची गरज निर्माण झाली. आणि जन्म झाला ‘नेटवर्क’ या तंत्रज्ञानाचा!!! नेटवर्क म्हणजे एकाच प्रकारे काम करणारे, एकत्रित प्रणाली व पद्धतीमध्ये भाग घेणारे दोन घटक दळणवळण माध्यमाने जोडणे होय. नेटवर्कचा मुख्य उद्देश हा आहे की एका प्रकारचे काम हे नेटवर्क घटकांच्या मदतीने द्विगुणित करणे.

यू.एस. डिपार्टमेंट ऑफ डिफेन्सने (DoD) १९६० साली स्थापन केलेले कॉम्प्युटर नेटवर्क हे पहिले नेटवर्क होय. त्यास ‘अर्‌पानेट’ म्हटले गेले. या नेटवर्कमुळे वेगवेगळ्या प्रकारच्या संगणकांमध्ये संवाद होऊ शकतो हे सिद्ध झाले. अर्‌पानेटचे रूपांतर आज जगप्रसिद्ध इंटरनेट या महाकाय नेटवर्कच्या जाळ्यात रूपांतरित झाले आहे.

कॉम्प्युटर नेटवर्क हे किती जागेमध्ये , कसे तयार केले आहे यावरून त्याचे ३ प्रकार पडतात.

१.  लोकल एरिया नेटवर्क (LAN) – हे एका छोट्या कंपनीत , शाळा / कॉलेजमध्ये किंवा घरगुती उपयोगासाठी केले जाते. यामध्ये कमीत कमी २ ते जास्तीत जास्त १०० कॉम्प्युटर जोडलेले असतात. एका मर्यादित उद्देशासाठी या प्रकारचे नेटवर्क हे अत्यंत उपयुक्त आहे. पण यामध्ये जर जागेची व्याप्त्ती किंवा जोडलेल्या कॉम्प्युटर संख्या वाढली तर नेटवर्कचा स्पीड कमी होतो. अर्थात नेटवर्कचा स्पीड हा इतरही बर्‍याच गोष्टींवर अवलंबून असतो.

२.  मेट्रोपोलिटॅन एरिया नेटवर्क (MAN) – याप्रकारचे नेटवर्क हे एखाद्या शहरापुरते , राज्यापुरते मर्यादित असते. उदा. केबल नेटवर्क

३. वाईड एरिया नेटवर्क (WAN) – हे सर्वात मोठे नेटवर्क, जे शहर, राज्य , देश यांच्या हद्दी ओलांडून जाते. यामध्ये बरेच LAN अथवा MAN एकत्र जोडलेले असतात. याचे सर्वात महत्वाचे , मोठे उदाहरण म्हणजे ‘इंटरनेट’.

नेटवर्कमध्ये communication साठी कोणते माध्यम वापरले आहे त्यावरून नेटवर्कचे वर्गीकरण केले जाते.

१. इथरनेट नेटवर्क – यामध्ये कॉपर केबल वापरून नेटवर्क केले जाते. यात इलेक्ट्रीसिटी सिग्नलच्या माध्यमातून संदेशवहन केले जाते.

२. वायरलेस नेटवर्क – यामध्ये रेडिओतरंगाच्या माध्यमातून संदेशवहन केले जाते.

३. फायबर ऑप्टिक नेटवर्क – यामध्ये फायबर ऑप्टिक केबल वापरून नेटवर्क केले जाते . यामध्ये प्रकाशलहरींच्या माध्यमातून संदेशवहन केले जाते. या प्रकारचे माध्यम वापरून आपण सर्वात जास्त सुरक्षित , वेगवान आणि जास्तीत जास्त अंतरापर्यंत संदेशवहन करू शकतो.

नेटवर्कमध्ये communication चा वेग हा किलोबाईटस्‌ पर सेकंद (KBPS) , मेगाबाईटस्‌ (MBPS) किंवा गिगाबाईटस्‌ (GBPS) असा मोजला जातो. १००० बाईटस्‌ म्हणजे १ किलोबाईट आणि १००० किलोबाईट म्हणजे १ मेगाबाईट आणि १००० मेगाबाईट म्हणजे १ गिगाबाईट असे हे परिमाण आहे. वेगवेगळ्या प्रकारची नेटवर्क तयार करण्यासाठी वेगवेगळी उपकरणे म्हणजे नेटवर्क डिव्हायसेस लागतात. जसे की इथरनेट केबल , नेटवर्क कार्ड , हब , स्वीच , राऊटर , गेटवेज्‌ इत्यादी. नेटवर्कचा मूळ उद्देश आहे – कम्युनिकेशन ! अर्थात दोन अथवा जास्त संगणकांमधला संवाद. हा संवाद करण्यासाठी एका विशिष्ठ प्रणालीची गरज असते. यामध्ये संवादासाठीच्या नियमांचा (प्रोटोकॉल्सचा) समावेश होतो. TCP/IP , Novell Netware , Appletalk असे बरेच प्रोटोकॉल्स वापरून दोन अथवा जास्त संगणकांमध्ये माहितीचे वहन केले जाते.

कॉम्प्युटर नेटवर्क हे कामाचा ताण विभागण्यासाठीसुध्दा उपयुक्त आहे. यामध्ये ‘क्लायंट-सर्व्हर’ हे तंत्रज्ञान वापरले जाते. या तंत्रज्ञानात सर्व माहिती (database) हा सर्व्हरवर साठवलेला असतो. क्लायंट त्याच्या गरजेनुसार हा माहितीचा साठा वापरू शकतो. तसेच सर्व्हरला प्रिंटर जोडलेला असेल तर क्लायंट त्या प्रिंटरवरून प्रिंटस्‌ काढू शकतो. यासाठी ‘क्लायंट-सर्व्हर’ तंत्रज्ञानात बरीच सेटींग्ज करावी लागतात. कोणाही अनाहूत कॉम्प्युटरद्वारे सर्व्हरला कनेक्ट करून त्यावरील माहितीचा दुरूपयोग करू नये म्हणून त्याला वेगवेगळ्या प्रकारची सुरक्षा (security) द्यावी लागते.

ता.क- माझा हा  लेख ’डेटाकॉम’ या कॉम्प्युटर आणि तंत्रज्ञान विषयक मॅगझिनमध्ये प्रकाशित झाला आहे.

Advertisements

सुविचाराचे धन….

 

ई-मेल्स्‌, एसेमेस्‌ या गोष्टी फॉरवर्ड करण्याच्या असतात. अगदी काही महत्वाचे , घरगुती किंवा ऑफिशियल असणारे ई-मेल्स्‌, एसेमेस्‌ सोडले तर आपण बहुतेकदा आलेले ई-मेल्स्‌, एसेमेस्‌  फॉरवर्ड करत असतो. किंवा मी तर असेच करते. मला कधीकधी प्रश्न पडतो हा जो ई-मेल्‌, एसेमेस्‌  मला कुणीतरी फॉरवर्ड केला आहे, तो सर्वात पहिल्यांदा कुणी बरं लिहला असेल? बहुतेक ई-मेल्स्‌, एसेमेस्‌  हे कोणत्यातरी वेबसाईटवरून उचलेले असतात…. वॉलपेपर्स, चित्रं, काही इल्यूजन्स , पेंटींग्ज, काही डिस्काऊंट ऑफर्स, काही नीतिकथा आणि “ओळखा पाहू या सेरीज पुढचा नंबर कोणता?” या प्रकांरांमधले हे फॉरवर्डेड ई-मेल्स असतात. असं बर्‍याचदा होतं की मला आलेला छानसा ई-मेल मी कोणालातरी फॉरवर्ड करते आणि काही दिवसांनंतर घुमून-फिरून तोच ई-मेल मला परत येतो.

एसेमेस्‌चंही तसंच असतं पण ई-मेलसारखे एसेमेस्‌ फुकट नसतात. काही मोबाईल कंपन्या एसेमेस्‌ पॅकेज देऊन दिवसाला २० पासून महिन्याला ५००० पर्यंत एसेमेस फुकट किंवा १० पैसे, २० पैसे पर एसेमेस अशा किंमतीत देऊ करतात. काही दिवसांपूर्वी मला या GM , GN SD TC च्या एसेमेस्‌नी वैताग आणला होता. सुरवातीला मजा म्हणून किंवा फुकटच आहे म्हणून मी सुद्धा हे GM , GN SD TC चे मेसेजेस फॉरवर्ड केले पण नंतर कंटाळा आला. रोज काय चंद्र , तारे, चांदण्या, सुगंध , जाई-जुई, रातराणी असल्या गोष्टींना वेठीला धरायचं आणि कुणालातरी ‘गुड नाईट’ विश करायचं…. बोअर…. आणि मी GM , GN SD TC चे मेसेजेस फॉरवर्ड करणं बंद केल्यावर आपोआप मलाही असे मेसेज येणं बंद झालं. (कुछ पाने के लिये कुछ खोना पडता है , करोगे तो भरोगे असं काही…)पण काही मेसेज मात्र खरंच खूप सुंदर असतात, खूप निराश झालेली असताना मैत्रींणीने पाठवेला छानसा ‘मोटीव्हेशल’ मेसेज काळ्या ढगाला असणार्‍या सोनेरी कडेची आठवण करून देतो. (खूप साहित्यिक झालेय हे वाक्य पण दुसरी उपमा आठवेना…) काही मेसेज वाचून खुदकन्‌ हसू येते (यांत सँटा-बँटा किंवा तत्सम लोकांचा सहभाग नाही…या कृ. नों. घे.). मी तर अशा छान छान मेसेजेस्‌चं कलेक्शन करून ठेवलंय्‌….

यावरून लहानपणीची एक आठवण झाली. तेव्हा रोज वर्गात फळ्यावर सुविचार लिहायचा असायचा. मग आम्ही एक सुविचाराची वही केली होती आणि त्यात वेगवेगळे सुविचार, संतवचने वगैरे लिहलेली असायची, शिवाय शाळा सुटल्यावर सर्व वर्गात फिरून प्रत्येक वर्गातले सुविचार त्यात लिहायचे, दुसर्‍या शाळांमधल्या मैत्रीणींबरोबर या सुविचारांची देवाणघेवाण चालायची आणि आपल्यालाच सुविचार लिहता यावा म्हणून रोज शाळेत लवकर जायची… सगळ्यात पहिल्य़ांदा वर्गात पोचायची घाई असायची… कारण जो कुणी पहिल्यांदा येईल त्यालाच सुविचार लिहण्याचा ’मान’ मिळायचा!!!

तर मी अशा छान छान मेसेजेस्‌चं कलेक्शन करून ठेवलंय्‌. त्यातले काही मला जाम आवडलेले मेसेजेस मी इथे लिहीत आहे. अर्थात यातले काही, बरेचसे किंवा सगळे मेसेज तुमच्याकडे असतील.. सगळे मेसेजेस हे इंग्रजीमधून आहेत आणि त्याच भाषेत त्यातला खराखुरा मेसेज… अर्थ मनापर्यंत भिडतो म्हणून ते तसेच देत आहे. 

1. END is not the end, infact E.N.D is Effort Never Dies & if u get No in any answer, remember it is ‘Next Oppurtunity’. So always be positive.

2. Patience and silence are two powerful energies! Patience makes you mentally strong while silence makes you emotionally strong.  (हा मेसेज माझ्या नवर्‍याने पाठवलाय्‌ आणि तो फॉरवर्डेड नाहीय्‌… त्यानेच लिहलाय तो… अशाच एका घरगुती Patience आणि silence ची कसोटी पाहणार्‍या काळात हा मेसेज त्याने पाठवला आणि झालेल्या घटनांकडे मी शांतपणे, त्रयस्थाच्या नजरेतून पाहू शकले… )

3. Charlie Chaplins 3 heart touching statements- a. Nothing is permenant in the world, not even your troubles.. b. I walk in d rain bcos nobody can see me tears !! c. The most wasted day in the life is the day when we have not laughed…

4.Friends are like sketch pens, they colour ur life. I may not be ur favourite colour, but you will need me somewhere to complete ur picture… (काय जबरदस्त आहे नां)

असाच एक जबर्‍या मेसेज

5. if everyone is happy with U, then surely u have made many comromises in ur life. But if U r happy with everyone surely you had ignored faults of others…

6. D stone is broken by last stroke, it doesn’t mean that first stroke was useless… Success is the result of continuous efforts, Try & try untill you win…( आपल्या नेहमीच्या try try but don’t cry चा modified version!!!!)

7. Don’e make your voice loud , to make others to listen you. Make ur attitude so loud that others beg to listen u…(जबराट्‌)

8. On a rainy day mom went to pick up her con from school thinking he will fear d lightning. On d way she found him at the sky for every stroke of ligntning. she asked him why? he smiled n said “GOD is taking my photo. I have to look good. that’s why i smiled”. Life is simple, it’s d attitude which makes it complicated. So smile when u have a problem and keep smiling even during hard times. Nothing in the world can break u…

9. some one asked swami vivekanand :- WHAT IS A POISON? he gave a great answer, “Anything that exceeds its limit is called Poison…”

and cherry on the top….

10. worry is like a rocking chair. It gives you something to do but it doesn’t get you any where. So DON’T WORRY BE HAPPY….