बालसंगोपन शास्त्र

 

पूर्वी एकत्र कुटुंबात बरीच मुलं एकत्र वाढायची. त्यामुळे लहान मुलाचे जाणीवपूर्वक ‘संगोपन’ केले नाही तरी चालायचे. माझी आई, सासूबाई म्हणतात तसं, मुलांत मुल वाढायचे. पूर्वी कसं ‘कार्ट्या / कार्टे , तुला एवढं कसं कळत नाही…..?’ ,‘चूप बस, फार अक्कल चालवू नकोस ’ , ‘तूला काय करायच्या आहेत नसत्या चौकशा?’ वगैरे मुलांना म्हणता यायचं, कारण ‘बालसंगोपनशास्त्र , बालमानसशास्त्र’ फार बोकाळलेलं नव्हतं. पण आजकाल असं करता येत नाही. ‘मुलांच्या शंकांचे नीट समाधान करावे…’ , ‘त्यांच्यापासून काही लपवून ठेवू नये..’, ‘मुलांशी मोकळा संवाद असावा..’ इति बा.सं.शा, बा.मा.शा….यामुळेच इतकी गाची होते , कोंडी होते की सांगता सोय नाही…..

श्रुति ४ वर्षाची (वय मुद्दाम सांगितलं आहे. पुढे त्याचा संर्दभ येणार आहे.) असताना , कपाटाचा कप्पा साफ करताना आमच्या लग्नाच्या फोटोचा अल्बम सापडला. फोटोचा अल्बम म्हणजे माझा ‘अशक्त बिंदू’ (मराठीत ‘वीक पॉइन्ट’)!!! मग काय लेकीला बरोबर घेऊन अल्बम पहायला सुरवात केली. त्यानंतर ‘आई , ही तू नां…. हे बाबा नां….? मी : ‘हो, रे, शोना.’ अधून मधून तिच्या बरेच कमॆंटस्‌ चालू होत्या आणि ’तो’ फोटो आला. त्यात माझ्या (तेव्हा होणार्‍या, आता झालेल्या) नवर्‍याच्या जवळ माझा भाचा, श्रेयस बसला होता. श्रुतिनं विचारलं ’आई, हा श्रेयसदादा आहे नां? मग मी कुठेय? मी फोटोत कां नाही?’ …..प्रश्नरूपी ‘बॉम्ब’ पडणे म्हणजे काय हे मला तेव्हा कळाले. गाची होणे , कोंडी होणे म्हणजे काय हे व्यवस्थित समजलं. त्यात बा.सं.शा, बा.मा.शा. डोक्यात पक्कं बसलेलं …. मग मी यथामती तिच्या प्रश्नांची ऊत्तरं द्यायचं ठरवलं…‘अगं, श्रेयसदादा पाहीलंस नां, किती छोटा आहे, मग तू कशी असशील? तू तेव्हा नव्हतीस…”. ‘नव्हते म्हणजे…?,मग मी कुठे होते?’ (तिचा स्वर असा होता की, माझ्या आई-बाबांचं लग्न…आणि मीच फोटोत नाही…. कसं शक्य आहे…?) ((“कार्टे, एकदा संगितलं नां, कळत नाही कां”)इति मी , मनातल्या मनात … कारण बा.सं.शा, बा.मा.शा. मला असं करू देत नव्हते.) शेवटी बा.सं.शा, बा.मा.शा. गंडाळून ठेवलं आणि तिला म्हंटलं, ‘अगं, काल रात्री बाबा आईस्क्रीम घेऊन आलेत. तू झोपली होतीस म्हणून तुझं आईस्क्रीम फ्रीजमध्ये ठेवलंय्‌. तुला हवंय्‌….?’ पोरगी तशी ‘समंजस’ आहे, लगेच तिचा प्रश्न , फोटोचा अल्बम वगैरे विसरून आईस्क्रीम खायला लागली…. मी ‘हुश्श्‌’ करून मोकळा श्वास घेतला.

२ वर्षानंतरची गोष्ट…. तीच मी, तीच श्रुति, तसाच प्रसंग….फक्त अल्बम वेगळा…. श्रुतिच्या लहानपणीचा ….त्यात नेमका माझ्या डोहाळजेवणाचा फोटो होता…माझ्या चौकस कन्येनं लगेच सांगितलं ‘आई, मी तुझ्या पोटात होते नां..?’ मी थक्क, सुन्न…परत एकदा बा.सं.शा, बा.मा.शा…..प्रेमानं (मनातल्या मनात ‘ह्रदय गोळा करून…आता काय ऎकायला मिळतंय्‌…’अशा आवाजात) तिला म्हंटलं ‘अरे वा !! तुला कसं कळालं. कसली हुशार आहेस गं तू…’ . कन्येनं ‘एवढं कसं कळत नाही तुला?’ अशा अर्थाचा एक कटाक्ष टाकला व मला समजावून सांगू लागली ‘आई, तेव्हा नाही का, केतकी मावशीचं पोट खूप मोठं झालं होतं, तू म्हणालीस की तिला बाळ होणार आहे ….. मग नाही का शांभवी झाली….आपण तिच्या बारशाला गेलो होतो….तसंच मी तुझ्या पोटात होते म्हणून तुझं पोट मोठं होतं….’. पुढचा कोंडीत पकडणारा प्रश्न यायच्या आधीच मी तिचं खूप कौतुक केलं. आणि सांगितलं ‘अगं, तुझे फ्रेंड्स तुला खेळायला बोलावतायत. पट्कन फ्रेश हो व खेळायला जा’ . यावेळी तिचे फ्रेंड्स माझ्या मद्तीला आले. ते नसते तर मॅगी , मि.बीन , छोटा भीम , टॉम – जेरी कोणीतरी मद्तीला आलेच असते………पोरं किती लवकर मोठी होतात नां…!! मला खात्री आहे, तिच्या पुढच्या प्रश्नांची उत्तरं ती लवकरच शोधून काढेल….(नाहीतर ‘३ ईडीयटस्‌’  आहेच मदतीला….!!!किमान एका प्रश्नाच्या उत्तरासाठीतरी……)

BTW,यात बा.सं.शा, बा.मा.शा. ला नावं ठेवण्याचा उद्देश अजिबात नाही….या बाबतीत हळव्या लोकांनी मनावर घेऊ नये. केवळ विनोदासाठी याचा आधार घेतला आहे. कृपया गैरसमज नसावा…..